<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?> <?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?> <TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hans-HK" xml:id="X10n0258"> <teiHeader> <fileDesc> <titleStmt> <title>Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō, Electronic version, No. 258 圆觉经直解</title> <title xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经数位版, No. 258 圆觉经直解</title> <author>明 德淸解</author> <respStmt> <resp>Electronic Version by</resp> <name>CBETA</name> </respStmt> </titleStmt> <editionStmt> <edition>XML TEI P5</edition> <respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>AI</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>Xuzangjing</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp4"><resp>corrections</resp><name>CBETA.poyung</name></respStmt> <respStmt xml:id="resp5"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt> </editionStmt> <extent>2卷</extent> <publicationStmt> <idno type="CBETA"> <idno type="canon">X</idno>.<idno type="vol">10</idno>.<idno type="no">258</idno> </idno> <distributor> <name>中华电子<persName>佛</persName>典协会 (CBETA)</name> <address> <addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine> </address> </distributor> <availability> <p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p> </availability> <date>2024-07-18 21:29:46 +0800</date> </publicationStmt> <sourceDesc> <bibl> <title level="s">Manji Shinsan Dainihon Zokuzōkyō</title> <title level="s" xml:lang="zh-Hans">卍新纂大日本续藏经</title> <title level="m" xml:lang="zh-Hans">圆觉经直解</title> </bibl> </sourceDesc> </fileDesc> <encodingDesc> <projectDesc> <p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA, OCR by CBETA, Punctuated draft text as provided by GJ.cool AI auto punctuation engine</p> <p xml:lang="zh-Hans" cb:type="ly">CBETA 人工输入，CBETA 扫瞄辨识，古籍酷 AI 自动标点引擎提供新式标点初稿</p> </projectDesc> <editorialDecl> <punctuation resp="#resp1"><p>AI 标点</p></punctuation> </editorialDecl> <tagsDecl> <namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0"> <tagUsage gi="rdg"> <listWit> <witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness> <witness xml:id="wit.orig">【卍续】</witness> </listWit> </tagUsage> </namespace> </tagsDecl> <charDecl> <char xml:id="CB00155"> <charName>CBETA CHARACTER CB00155</charName> <mapping cb:dec="983195" type="PUA">U+F009B</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+5190</mapping><charProp><localName>composition</localName><value>[曰/月]</value></charProp></char> <char xml:id="CB01926"> <charName>CBETA CHARACTER CB01926</charName> <mapping cb:dec="984966" type="PUA">U+F0786</mapping> <mapping type="normal_unicode">U+7070</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>灰</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[厂@火]</value></charProp></char> <char xml:id="CB05418"> <charName>CBETA CHARACTER CB05418</charName> <mapping cb:dec="988458" type="PUA">U+F152A</mapping> <mapping type="unicode">U+458D</mapping><charProp><localName>normalized form</localName><value>虔</value></charProp><charProp><localName>composition</localName><value>[虔-文+ㄆ]</value></charProp></char> </charDecl> </encodingDesc> <profileDesc> <langUsage> <language ident="en">English</language> <language ident="zh-Hans">Chinese (Traditional)</language> </langUsage> </profileDesc> <revisionDesc> <change when="2013-05-20"> <name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication </change> <change when="2005-12-07T13:35:15"> Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT </change> </revisionDesc> </teiHeader> <text><body> <milestone unit="juan" n="1"/> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480a" n="0480a"/> <lb ed="X" n="0480a01"/> <lb ed="X" n="0480a02"/><cb:docNumber>No. 258</cb:docNumber> <lb ed="X" n="0480a03"/><lb ed="R016" n="0086a01"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:jhead>大方廣圆觉修多罗了義经直解卷上</cb:jhead></cb:juan> <lb ed="X" n="0480a04"/> <lb ed="X" n="0480a05"/><lb ed="R016" n="0086a02"/><byline cb:type="other">唐<name role="" type="person">罽宾国</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</byline> <lb ed="X" n="0480a06"/><lb ed="R016" n="0086a03"/><byline cb:type="author">明匡山逸臾憨山释德淸解</byline> <lb ed="X" n="0480a07"/><lb ed="R016" n="0086a04"/><byline cb:type="other">明新安 程梦旸觉我较阅</byline> <lb ed="X" n="0480a08"/><lb ed="R016" n="0086a05"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">经题</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480a0801">此经，以单法为名，一真法界<persName>如来</persName>藏心为体，以圆 <lb ed="X" n="0480a09"/><lb ed="R016" n="0086a06"/>照觉相为宗，以離妄证真为用，以一乘圆顿为教 <lb ed="X" n="0480a10"/><lb ed="R016" n="0086a07"/>相。以单法为名者，论云：所言法者，谓众生心。圆觉 <lb ed="X" n="0480a11"/><lb ed="R016" n="0086a08"/>二字，直指一心，以为法体。此有多称，亦名大圆满 <lb ed="X" n="0480a12"/><lb ed="R016" n="0086a09"/>觉，亦名妙觉明心，亦名一真法界，亦云<persName>如来</persName>藏淸 <lb ed="X" n="0480a13"/><lb ed="R016" n="0086a10"/>净真心。楞伽云：寂灭一心，即起信所言一法界大 <lb ed="X" n="0480a14"/><lb ed="R016" n="0086a11"/>总相法门。体称谓虽多，总是圆觉妙心。唯此一心， <lb ed="X" n="0480a15"/><lb ed="R016" n="0086a12"/>乃十法界凡圣迷悟依正因果之本，为诸<persName>佛</persName>之本 <lb ed="X" n="0480a16"/><lb ed="R016" n="0086a13"/>源，号为法身，为众生之心地，故名<persName>佛</persName>性。一切诸法， <lb ed="X" n="0480a17"/><lb ed="R016" n="0086a14"/>皆依此心建立，故单以法为名。其大方廣，乃此心 <lb ed="X" n="0480a18"/><lb ed="R016" n="0086a15"/>法所具体相用三大之義。然大即体大，谓此一心， <lb ed="X" n="0480a19"/><lb ed="R016" n="0086a16"/>包法界而有馀，扩太虚而无外，横该竖遍，大而无 <lb ed="X" n="0480a20"/><lb ed="R016" n="0086a17"/>外，故名大也。方即相大，又方训法也，谓此一心，为 <lb ed="X" n="0480a21"/><lb ed="R016" n="0086a18"/>众生之<persName>佛</persName>性，以有此性轨则，一闻<persName>佛</persName>性，便能生解， <lb ed="X" n="0480a22"/><lb ed="R016" n="0086b01"/>长劫轮迴，持而不失，故曰轨物生解，任持自性。以 <lb ed="X" n="0480a23"/><lb ed="R016" n="0086b02"/>无相真心，而为有相之法则，故方为相大也。廣即 <lb ed="X" n="0480a24"/><lb ed="R016" n="0086b03"/>用大，以称此心体，周遍无遗，无刹不现，无物不周， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480b" n="0480b"/> <lb ed="X" n="0480b01"/><lb ed="R016" n="0086b04"/>故为用大也。以此法義，圆备一心，以此经中，直指 <lb ed="X" n="0480b02"/><lb ed="R016" n="0086b05"/>此心，为生<persName>佛</persName>迷悟修证之本，故云单法为名也。修 <lb ed="X" n="0480b03"/><lb ed="R016" n="0086b06"/>多罗是梵语，此云契经，以凡是<persName>佛</persName>所说之经通名 <lb ed="X" n="0480b04"/><lb ed="R016" n="0086b07"/>契经，谓是契理契機之教，但应機有大小，为小乘 <lb ed="X" n="0480b05"/><lb ed="R016" n="0086b08"/>人说者名不了義经，为大乘人说者名了義经，谓 <lb ed="X" n="0480b06"/><lb ed="R016" n="0086b09"/>显了究竟之极谈，以题中通指此经乃经藏中了 <lb ed="X" n="0480b07"/><lb ed="R016" n="0086b10"/>義之经，非不了義经也。上十字乃一经所诠之法 <lb ed="X" n="0480b08"/><lb ed="R016" n="0086b11"/>義，下一经字乃别指当经能诠之文字也。一真法 <lb ed="X" n="0480b09"/><lb ed="R016" n="0086b12"/>界<persName>如来</persName>藏心为体者，经云入于神通大光明藏，即 <lb ed="X" n="0480b10"/><lb ed="R016" n="0086b13"/><persName>如来</persName>藏淸净心体平等不二，故曰一真。又云如法 <lb ed="X" n="0480b11"/><lb ed="R016" n="0086b14"/>界性究竟圆满，是则名为因地法行，首称大陀罗 <lb ed="X" n="0480b12"/><lb ed="R016" n="0086b15"/>尼门，即一法界大总相法门，体为诸<persName>佛</persName>之因地，菩 <lb ed="X" n="0480b13"/><lb ed="R016" n="0086b16"/>萨之行本，故以此为一经之体也。以圆照觉相为 <lb ed="X" n="0480b14"/><lb ed="R016" n="0086b17"/>宗者，经云一切<persName>如来</persName>本起因地，皆依圆照淸净觉 <lb ed="X" n="0480b15"/><lb ed="R016" n="0086b18"/>相，永断无明方成<persName>佛</persName>道，故以为一经之宗也。離妄 <lb ed="X" n="0480b16"/><lb ed="R016" n="0087a01"/>证真为用者，经云知是空花即无轮转，又云知幻 <lb ed="X" n="0480b17"/><lb ed="R016" n="0087a02"/>即離離幻即觉，故以此为用也。一乘圆顿为教相 <lb ed="X" n="0480b18"/><lb ed="R016" n="0087a03"/>者，以此经纯谈觉性，圆修三观顿证一心，虽列二 <lb ed="X" n="0480b19"/><lb ed="R016" n="0087a04"/>十五轮，但是一心转换，幷无阶级次第，故以圆顿 <lb ed="X" n="0480b20"/><lb ed="R016" n="0087a05"/>为教相也。然此五重乃天台释经之轨则，摄尽全 <lb ed="X" n="0480b21"/><lb ed="R016" n="0087a06"/>经之旨趣，故学者开卷了此则<anchor xml:id="nkr_note_orig_0480001" n="0480001"/>恩过半矣。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0480b22"/><lb ed="R016" n="0087a07"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">译师</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480b2201">唐<name role="" type="person">罽宾国</name>沙门<persName>佛陀</persName>多罗译</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480b23"/><lb ed="R016" n="0087a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480b2301">此翻译名氏也。<name role="" type="person">罽宾</name>乃西域之国号，此云贱种，以 <lb ed="X" n="0480b24"/><lb ed="R016" n="0087a09"/>此国开土，乃贱人自立为君长，故相传为名。<persName>佛陀</persName> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0480c" n="0480c"/> <lb ed="X" n="0480c01"/><lb ed="R016" n="0087a10"/>此云觉，多罗此云救，乃译师之名也。传译年代，具 <lb ed="X" n="0480c02"/><lb ed="R016" n="0087a11"/>载别传。</p> <lb ed="X" n="0480c03"/><lb ed="R016" n="0087a12"/><p xml:id="pX10p0480c0301">匡山逸臾憨山释德淸直解</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c04"/><lb ed="R016" n="0087a13"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">序分</cb:mulu><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0401">初序分。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c05"/><lb ed="R016" n="0087a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c0501">如是我闻：一时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c06"/><lb ed="R016" n="0087a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c0601">此下至平等法会，总名证信序。以诸经之首，皆有 <lb ed="X" n="0480c07"/><lb ed="R016" n="0087a16"/>此序，名为通序。以阿难请问<persName>佛</persName>遗命，立言证法，有 <lb ed="X" n="0480c08"/><lb ed="R016" n="0087a17"/>所授也。如是我闻者，谓阿难结集法藏时，口宣<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0480c09"/><lb ed="R016" n="0087a18"/>言，谓如是之法，我阿难从<persName>佛</persName>所闻，非臆说也。一时 <lb ed="X" n="0480c10"/><lb ed="R016" n="0087b01"/>之言，本无定指，但是<persName>佛</persName>与弟子機感会集之时，故 <lb ed="X" n="0480c11"/><lb ed="R016" n="0087b02"/>凡说经，皆曰一时。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c12"/><lb ed="R016" n="0087b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1201"><persName>婆伽婆</persName>！</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c13"/><lb ed="R016" n="0087b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1301">亦云<persName>薄伽梵</persName>，乃梵音楚夏耳，是<persName>佛</persName>之果号。此号从 <lb ed="X" n="0480c14"/><lb ed="R016" n="0087b05"/>来不翻，以含多義故不翻。谓此一语具有六義：一、 <lb ed="X" n="0480c15"/><lb ed="R016" n="0087b06"/>自在，二、炽盛，三、端严，四、名称，五、吉祥，六、尊贵，皆称 <lb ed="X" n="0480c16"/><lb ed="R016" n="0087b07"/><persName>佛</persName>德。若翻一名，则摄義不尽，故但存梵语耳。此五 <lb ed="X" n="0480c17"/><lb ed="R016" n="0087b08"/>不翻之一例也。此为说法主。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c18"/><lb ed="R016" n="0087b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0480c1801">入于神通大光明藏三昧正受，一切<persName>如来</persName>光严住持。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0480c19"/><lb ed="R016" n="0087b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0480c1901">此说经处也。<persName>佛</persName>有三身，谓法、报、化。所依土亦有三， <lb ed="X" n="0480c20"/><lb ed="R016" n="0087b11"/>谓寂光、实报、莊严，及方便有馀。法<anchor xml:id="nkr_note_add_0480c2001" n="0480c2001"/><anchor xml:id="beg0480c2001" n="0480c2001"/>身<anchor xml:id="end0480c2001"/><persName>佛</persName>依寂光土， <lb ed="X" n="0480c21"/><lb ed="R016" n="0087b12"/>报身<persName>佛</persName>依实报土，即<name role="" type="person">卢舍那<persName>佛</persName></name>住华藏土，与地上 <lb ed="X" n="0480c22"/><lb ed="R016" n="0087b13"/>菩萨说花严经。化身乃释迦<persName>佛</persName>，依人间灵山、舍卫、 <lb ed="X" n="0480c23"/><lb ed="R016" n="0087b14"/>精舍等处，为人天等说三乘法。今说经处，言大神 <lb ed="X" n="0480c24"/><lb ed="R016" n="0087b15"/>通光明藏者，乃<name role="" type="person">常寂光土</name>，是法身所依。言三昧，此 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481a" n="0481a"/> <lb ed="X" n="0481a01"/><lb ed="R016" n="0087b16"/>云正定正受者，乃正定中受用，意显此经乃法报 <lb ed="X" n="0481a02"/><lb ed="R016" n="0087b17"/>同体之<persName>佛</persName>所说，正定正受乃自受法乐之处也。一 <lb ed="X" n="0481a03"/><lb ed="R016" n="0087b18"/>切<persName>如来</persName>光严住持者，言法性土乃诸<persName>佛</persName>所证，常寂 <lb ed="X" n="0481a04"/><lb ed="R016" n="0088a01"/>光土以光为严，非馀宝物莊严也。以此寂光乃法 <lb ed="X" n="0481a05"/><lb ed="R016" n="0088a02"/>身之安宅，故云住持。即此说处依真，便非他<persName>佛</persName>馀 <lb ed="X" n="0481a06"/><lb ed="R016" n="0088a03"/>处可比，显法最殊勝也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a07"/><lb ed="R016" n="0088a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a0701">是诸众生，淸净觉地。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a08"/><lb ed="R016" n="0088a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a0801">此言寂光，乃生<persName>佛</persName>平等之实际。谓诸<persName>佛</persName>之安宅，即 <lb ed="X" n="0481a09"/><lb ed="R016" n="0088a06"/>是众生本有不迷之觉地。此显真妄不二之真境 <lb ed="X" n="0481a10"/><lb ed="R016" n="0088a07"/>也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a11"/><lb ed="R016" n="0088a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1101">身心寂灭，平等本际，圆满十方，不二随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a12"/><lb ed="R016" n="0088a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1201">此言寂光真境，乃诸<persName>佛</persName>众生若身若心皆同寂灭 <lb ed="X" n="0481a13"/><lb ed="R016" n="0088a10"/>平等之实际，此体深也。圆满十方谓用廣，言其用 <lb ed="X" n="0481a14"/><lb ed="R016" n="0088a11"/>圆满，含裹十方，廣大无外也。不二随顺文倒，应云 <lb ed="X" n="0481a15"/><lb ed="R016" n="0088a12"/>随顺不二，谓一切圣凡皆归此中平等一际，故云 <lb ed="X" n="0481a16"/><lb ed="R016" n="0088a13"/>随顺不二。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a17"/><lb ed="R016" n="0088a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481a1701">于不二境，现诸净土。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481a18"/><lb ed="R016" n="0088a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481a1801">上不二境，乃诸<persName>佛</persName>自受法乐之地也。以无身心之 <lb ed="X" n="0481a19"/><lb ed="R016" n="0088a16"/>相，何有主伴之分？若无主伴，无说无示，则无说法 <lb ed="X" n="0481a20"/><lb ed="R016" n="0088a17"/>之事矣。今言从不二境现诸净土者，正显从自受 <lb ed="X" n="0481a21"/><lb ed="R016" n="0088a18"/>用现他受用土，乃为地上菩萨说自性法之报土， <lb ed="X" n="0481a22"/><lb ed="R016" n="0088b01"/>此中乃有说听。然此土中虽有说听，而<persName>如来</persName>尙在 <lb ed="X" n="0481a23"/><lb ed="R016" n="0088b02"/>三昧，未曾出定，何以有说？意显此经乃法身<persName>如来</persName> <lb ed="X" n="0481a24"/><lb ed="R016" n="0088b03"/>所说之法，显示離心意意识境界相，此正<persName>如来</persName>最 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481b" n="0481b"/> <lb ed="X" n="0481b01"/><lb ed="R016" n="0088b04"/>勝淸净禅，殊非他经可比也。楞伽经中法身说法， <lb ed="X" n="0481b02"/><lb ed="R016" n="0088b05"/>乃以法证<persName>佛</persName>，此经以处证<persName>佛</persName>，二经合观，良有深旨， <lb ed="X" n="0481b03"/><lb ed="R016" n="0088b06"/>此从来所未达者，请深观之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481b04"/><lb ed="R016" n="0088b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b0401">与大菩萨摩诃萨十万人俱，其名曰：<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨、 <lb ed="X" n="0481b05"/><lb ed="R016" n="0088b08"/>普贤菩萨、普眼菩萨、<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>、弥勒菩萨、淸净慧 <lb ed="X" n="0481b06"/><lb ed="R016" n="0088b09"/>菩萨、威德自在菩萨、辨音菩萨、净诸业障菩萨、普觉 <lb ed="X" n="0481b07"/><lb ed="R016" n="0088b10"/>菩萨、圆觉菩萨、贤善首菩萨等而为上首，与诸眷属 <lb ed="X" n="0481b08"/><lb ed="R016" n="0088b11"/>皆入三昧，同住<persName>如来</persName>平等法会。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481b09"/><lb ed="R016" n="0088b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481b0901">此标伴众，列上首之名也。十二大士，旧解皆以三 <lb ed="X" n="0481b10"/><lb ed="R016" n="0088b13"/>观释其名，然各具其德，似不必拘。言皆入三昧者， <lb ed="X" n="0481b11"/><lb ed="R016" n="0088b14"/>以<persName>佛</persName>乃即法身之报相，土乃即寂光之报土，况<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0481b12"/><lb ed="R016" n="0088b15"/>自入三昧，说自性法，岂有听众散心而可入耶？故 <lb ed="X" n="0481b13"/><lb ed="R016" n="0088b16"/>必入三昧，然後可同住此平等法会也。问曰：主伴 <lb ed="X" n="0481b14"/><lb ed="R016" n="0088b17"/>皆在三昧，则无听矣，将何以显法耶？答曰：此不思 <lb ed="X" n="0481b15"/><lb ed="R016" n="0088b18"/>议之妙法也。昔空生巖中宴坐，天帝散花，赞为善 <lb ed="X" n="0481b16"/><lb ed="R016" n="0089a01"/>说般若。空生曰：我实无说。天帝曰：尊者以不说说， <lb ed="X" n="0481b17"/><lb ed="R016" n="0089a02"/>我以绝听听，如此说听，是真般若。了此，可信三昧 <lb ed="X" n="0481b18"/><lb ed="R016" n="0089a03"/>中善说善听也。旧说菩萨既有启请威仪，必有出 <lb ed="X" n="0481b19"/><lb ed="R016" n="0089a04"/>入之文，或译人略之，此说太拘。岂不闻那伽常在 <lb ed="X" n="0481b20"/><lb ed="R016" n="0089a05"/>定，无有不定时，岂独<persName>佛</persName>常在定，而菩萨便不定耶？ <lb ed="X" n="0481b21"/><lb ed="R016" n="0089a06"/>八地菩萨现三昧，乐意生身而度生，岂出定耶？若 <lb ed="X" n="0481b22"/><lb ed="R016" n="0089a07"/>执必出定而有听受启请，则不起灭定而现诸威 <lb ed="X" n="0481b23"/><lb ed="R016" n="0089a08"/>仪，岂非菩萨之事耶？因便及此，学者识之。</p></cb:div></cb:div> <lb ed="X" n="0481b24"/><lb ed="R016" n="0089a09"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">正宗分</cb:mulu><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">文殊章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481b2401">于是，<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0481c" n="0481c"/> <lb ed="X" n="0481c01"/><lb ed="R016" n="0089a10"/>右绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c02"/><lb ed="R016" n="0089a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0201">此经家叙置问法之威仪也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c03"/><lb ed="R016" n="0089a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c0301">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸来法众，说于<persName>如来</persName>本起淸净 <lb ed="X" n="0481c04"/><lb ed="R016" n="0089a13"/>因地法行，及诸菩萨于大乘中发淸净心远離诸病， <lb ed="X" n="0481c05"/><lb ed="R016" n="0089a14"/>能使未来末世众生求大乘者不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c06"/><lb ed="R016" n="0089a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c0601">此正陈请辞也。问有二意，一问<persName>如来</persName>因地发心，依 <lb ed="X" n="0481c07"/><lb ed="R016" n="0089a16"/>何等法，修何等行，而得成<persName>佛</persName>。二问现在菩萨，于大 <lb ed="X" n="0481c08"/><lb ed="R016" n="0089a17"/>乘中，<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c0801" n="0481c0801"/><anchor xml:id="beg0481c0801" n="0481c0801"/>已<anchor xml:id="end0481c0801"/>发淸净愿，成<persName>佛</persName>度生之心，但不知如何用 <lb ed="X" n="0481c09"/><lb ed="R016" n="0089a18"/>心修行，得正知见，不堕偏邪之病。若蒙开示，则使 <lb ed="X" n="0481c10"/><lb ed="R016" n="0089b01"/>未来末世众生，有发大乘心者，即依今日所说而 <lb ed="X" n="0481c11"/><lb ed="R016" n="0089b02"/>修，则不堕于邪见矣。此虽为现在而问，其实多为 <lb ed="X" n="0481c12"/><lb ed="R016" n="0089b03"/>未来之機，此悲愿之心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c13"/><lb ed="R016" n="0089b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1301">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0481c1301" n="0481c1301"/><anchor xml:id="beg0481c1301" n="0481c1301"/>已<anchor xml:id="end0481c1301"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c14"/><lb ed="R016" n="0089b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1401">此叙置求法之恳诚也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c15"/><lb ed="R016" n="0089b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c1501">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝 <lb ed="X" n="0481c16"/><lb ed="R016" n="0089b07"/>等乃能为诸菩萨咨询<persName>如来</persName>因地法行，及为末世一 <lb ed="X" n="0481c17"/><lb ed="R016" n="0089b08"/>切众生求大乘者，得正住持不堕邪见。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0481c18"/><lb ed="R016" n="0089b09"/>为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c19"/><lb ed="R016" n="0089b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c1901">此赞善问诫听许说也。下仿此。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c20"/><lb ed="R016" n="0089b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2001">时<name role="" type="person">文殊师利</name>菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c21"/><lb ed="R016" n="0089b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0481c2101">此欣承法音，冥心伫听也。下仿此。以叙十二大士 <lb ed="X" n="0481c22"/><lb ed="R016" n="0089b13"/>请法之仪，一一皆同。其文最整，故不重释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0481c23"/><lb ed="R016" n="0089b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0481c2301">善男子！无上法王有大陀罗尼门，名为：圆觉，流出一 <lb ed="X" n="0481c24"/><lb ed="R016" n="0089b15"/>切淸净真如、菩提、涅槃及波罗蜜，教授菩萨。一切如 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482a" n="0482a"/> <lb ed="X" n="0482a01"/><lb ed="R016" n="0089b16"/>来本起因地，皆依圆照淸净觉相，永断无明，方成<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0482a02"/><lb ed="R016" n="0089b17"/>道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482a03"/><lb ed="R016" n="0089b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482a0301">此直示本起因地也。<persName>如来</persName>因地，独标圆觉一法而 <lb ed="X" n="0482a04"/><lb ed="R016" n="0090a01"/>为行本。然称此圆觉为陀罗尼门者，梵语陀罗尼， <lb ed="X" n="0482a05"/><lb ed="R016" n="0090a02"/>此云总持，谓总一切法，持无量義。以此圆觉为十 <lb ed="X" n="0482a06"/><lb ed="R016" n="0090a03"/>法界大总相法门体，一切圣凡、依正、迷悟、因果，皆 <lb ed="X" n="0482a07"/><lb ed="R016" n="0090a04"/>依此圆觉一心而为建立。以无一法而不具，故曰 <lb ed="X" n="0482a08"/><lb ed="R016" n="0090a05"/>总。因果纤毫不失不壞，故曰持。一切圣凡无不由 <lb ed="X" n="0482a09"/><lb ed="R016" n="0090a06"/>之，故称为门。流出者，即由此建立之義。然此觉体， <lb ed="X" n="0482a10"/><lb ed="R016" n="0090a07"/>为诸<persName>佛</persName>之法身，为众生本觉之心地。虽染而不染， <lb ed="X" n="0482a11"/><lb ed="R016" n="0090a08"/>故曰淸净。从来不妄不变，故称真如。但以无明障 <lb ed="X" n="0482a12"/><lb ed="R016" n="0090a09"/>蔽而不现，诸<persName>佛</persName><persName>如来</persName>于因地，依此本觉真心，发始 <lb ed="X" n="0482a13"/><lb ed="R016" n="0090a10"/>觉之智，断尽无明，始本合一，名究竟觉，为得菩提 <lb ed="X" n="0482a14"/><lb ed="R016" n="0090a11"/>之果。还归寂灭一心，名为圆寂，是称涅槃。是知诸 <lb ed="X" n="0482a15"/><lb ed="R016" n="0090a12"/><persName>佛</persName>果德，皆依此圆觉一心建立，故云流出。然不独 <lb ed="X" n="0482a16"/><lb ed="R016" n="0090a13"/><persName>佛</persName>果，即菩萨因地诸波罗蜜，亦从此出，故云及也。 <lb ed="X" n="0482a17"/><lb ed="R016" n="0090a14"/>以诸<persName>佛</persName>之因地，为菩萨之行本，故云教授。是故一 <lb ed="X" n="0482a18"/><lb ed="R016" n="0090a15"/>切<persName>如来</persName>成<persName>佛</persName>本起之因地，更无别法，皆依此圆觉 <lb ed="X" n="0482a19"/><lb ed="R016" n="0090a16"/>自性之光明，还照寂灭淸净之觉体。相即性体也。 <lb ed="X" n="0482a20"/><lb ed="R016" n="0090a17"/>以此圆满照彻无遗，则无明永断，圆证法身，唯此 <lb ed="X" n="0482a21"/><lb ed="R016" n="0090a18"/>一法而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2101" n="0482a2101"/><anchor xml:id="beg0482a2101" n="0482a2101"/>已<anchor xml:id="end0482a2101"/>。故曰皆依圆照淸净觉相，永断无明，方 <lb ed="X" n="0482a22"/><lb ed="R016" n="0090b01"/>成<persName>佛</persName>道也。然圆照即一心三观之智，淸净觉相即 <lb ed="X" n="0482a23"/><lb ed="R016" n="0090b02"/>一心三谛之体，全经但发明此一句而<anchor xml:id="nkr_note_add_0482a2301" n="0482a2301"/><anchor xml:id="beg0482a2301" n="0482a2301"/>已<anchor xml:id="end0482a2301"/>。</p><p xml:id="pX10p0482a2317" cb:place="inline">问曰： <lb ed="X" n="0482a24"/><lb ed="R016" n="0090b03"/>此云有大陀罗尼门名为圆觉流出一切云云等， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482b" n="0482b"/> <lb ed="X" n="0482b01"/><lb ed="R016" n="0090b04"/>与首楞严云有三摩提名大<persName>佛</persName>顶首楞严王等，语 <lb ed="X" n="0482b02"/><lb ed="R016" n="0090b05"/>势似同，義有何别？</p><p xml:id="pX10p0482b0208" cb:place="inline">答曰：语虽似同，義有小别。以此 <lb ed="X" n="0482b03"/><lb ed="R016" n="0090b06"/>经直指觉体为因地心，彼经以首楞严大定为成 <lb ed="X" n="0482b04"/><lb ed="R016" n="0090b07"/><persName>佛</persName>初心之方便，此体彼用为不同耳。然所同者，彼 <lb ed="X" n="0482b05"/><lb ed="R016" n="0090b08"/>经先以不生灭心为本修因，依之建立首楞严大 <lb ed="X" n="0482b06"/><lb ed="R016" n="0090b09"/>定。然不生灭心即此觉体，彼首严定即此圆照淸 <lb ed="X" n="0482b07"/><lb ed="R016" n="0090b10"/>净觉相，以此圆照即彼大定，此中觉相即彼不生 <lb ed="X" n="0482b08"/><lb ed="R016" n="0090b11"/>灭心，摄用归体究竟无二，故皆为成<persName>佛</persName>之本。</p><p xml:id="pX10p0482b0818" cb:place="inline">问 <lb ed="X" n="0482b09"/><lb ed="R016" n="0090b12"/>曰：<persName>佛</persName>言圆觉陀罗尼门为<persName>如来</persName>本起之因地，又曰 <lb ed="X" n="0482b10"/><lb ed="R016" n="0090b13"/>淸净真如则为众生不迷之<persName>佛</persName>性，又曰皆依圆照 <lb ed="X" n="0482b11"/><lb ed="R016" n="0090b14"/>淸净觉相，则本无无明可断也。忽曰永断无明方 <lb ed="X" n="0482b12"/><lb ed="R016" n="0090b15"/>成<persName>佛</persName>道，则義不相蒙，敢问其旨。</p><p xml:id="pX10p0482b1213" cb:place="inline">答曰：此義幽深， <lb ed="X" n="0482b13"/><lb ed="R016" n="0090b16"/>非粗心可拟，请试言之。然圆觉妙心，乃诸<persName>佛</persName>众生 <lb ed="X" n="0482b14"/><lb ed="R016" n="0090b17"/>平等无二之法身也。以法身流转五道，名曰众生。 <lb ed="X" n="0482b15"/><lb ed="R016" n="0090b18"/>然淸净真如，乃诸<persName>佛</persName>之法身，众生之<persName>佛</persName>性。良由最 <lb ed="X" n="0482b16"/><lb ed="R016" n="0091a01"/>初一念，无明不觉，迷此法身，而成五蕴幻妄之身 <lb ed="X" n="0482b17"/><lb ed="R016" n="0091a02"/>心，则本有圆觉，而为不迷之<persName>佛</persName>性。以烦恼不能染， <lb ed="X" n="0482b18"/><lb ed="R016" n="0091a03"/>故曰淸净。本来不妄不变，故曰真如。故淸净真如 <lb ed="X" n="0482b19"/><lb ed="R016" n="0091a04"/>一语，直指众生迷中之<persName>佛</persName>性也。以诸<persName>佛</persName>因地，同是 <lb ed="X" n="0482b20"/><lb ed="R016" n="0091a05"/>众生，但能依本觉之<persName>佛</persName>性，发起始觉之智，断尽无 <lb ed="X" n="0482b21"/><lb ed="R016" n="0091a06"/>明，始本合一，名得菩提。还证寂灭一心，故曰涅槃。 <lb ed="X" n="0482b22"/><lb ed="R016" n="0091a07"/>是则诸<persName>佛</persName>菩提涅槃之果德，皆从迷返悟，修而後 <lb ed="X" n="0482b23"/><lb ed="R016" n="0091a08"/>得。故曰永断无明，方成<persName>佛</persName>道。然修断之方，皆依圆 <lb ed="X" n="0482b24"/><lb ed="R016" n="0091a09"/>觉自性之智光，还照寂灭淸净之心体，故曰圆照。 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0482c" n="0482c"/> <lb ed="X" n="0482c01"/><lb ed="R016" n="0091a10"/>淸净觉相，以自性光明一照，则无明顿破，故曰永 <lb ed="X" n="0482c02"/><lb ed="R016" n="0091a11"/>断。此实成<persName>佛</persName>之秘诀，顿悟顿证之妙门，为<persName>如来</persName>因 <lb ed="X" n="0482c03"/><lb ed="R016" n="0091a12"/>地之法行。此经直指一心圆顿之旨，故首揭于此， <lb ed="X" n="0482c04"/><lb ed="R016" n="0091a13"/>为一经之宗趣。语義幽深，非浅识可了，故特发之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c05"/><lb ed="R016" n="0091a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0501">云何无明？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c06"/><lb ed="R016" n="0091a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c0601">此征释无明之体，将显圆照之功也。此征下释。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c07"/><lb ed="R016" n="0091a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c0701">善男子！一切众生从无始来种种顚倒，犹如迷人四 <lb ed="X" n="0482c08"/><lb ed="R016" n="0091a17"/>方易处，妄认四大为自身相、六尘缘影为自心相，譬 <lb ed="X" n="0482c09"/><lb ed="R016" n="0091a18"/>彼病目见空中华及第二月。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c10"/><lb ed="R016" n="0091b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c1001">此释无明之元也。谓众生本有法身，元无生死，今 <lb ed="X" n="0482c11"/><lb ed="R016" n="0091b02"/>因最初一念不觉之无明，迷本来之<persName>佛</persName>性，起贪嗔 <lb ed="X" n="0482c12"/><lb ed="R016" n="0091b03"/>痴，造种种业，妄取六趣之生死，故云种种顚倒。虽 <lb ed="X" n="0482c13"/><lb ed="R016" n="0091b04"/>在往来生死之中，而法身湛然不动，故如人迷方， <lb ed="X" n="0482c14"/><lb ed="R016" n="0091b05"/>而方实不转也。所以迷者，以偝法身，但认四大假 <lb ed="X" n="0482c15"/><lb ed="R016" n="0091b06"/>合之幻身为<anchor xml:id="nkr_note_add_0482c1501" n="0482c1501"/><anchor xml:id="beg0482c1501" n="0482c1501"/>己<anchor xml:id="end0482c1501"/>身，妄认攀缘六尘影子，妄想缘虑 <lb ed="X" n="0482c16"/><lb ed="R016" n="0091b07"/>之心为真心，譬如病目见空中华及第二月。病目 <lb ed="X" n="0482c17"/><lb ed="R016" n="0091b08"/>喩无明，空花喩妄身，二月喩妄心，认妄失真，故云 <lb ed="X" n="0482c18"/><lb ed="R016" n="0091b09"/>顚倒。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c19"/><lb ed="R016" n="0091b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0482c1901">善男子，空实无华，病者妄执。由妄执故，非唯惑此虚 <lb ed="X" n="0482c20"/><lb ed="R016" n="0091b11"/>空自性，亦复迷彼实华生处。由此妄有轮转生死，故 <lb ed="X" n="0482c21"/><lb ed="R016" n="0091b12"/>名无明。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0482c22"/><lb ed="R016" n="0091b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0482c2201">此喩示无明之体也。谓法身本无身心之相，如空 <lb ed="X" n="0482c23"/><lb ed="R016" n="0091b14"/>本无华。今妄认四大为身，如执空花为实有。由妄 <lb ed="X" n="0482c24"/><lb ed="R016" n="0091b15"/>执故，不唯迷本法身，故云惑此虚空自性。亦复不 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483a" n="0483a"/> <lb ed="X" n="0483a01"/><lb ed="R016" n="0091b16"/>知妄身从无明有，故云迷彼实华生处。由此顚倒， <lb ed="X" n="0483a02"/><lb ed="R016" n="0091b17"/>故有轮转生死。此乃无明之体也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a03"/><lb ed="R016" n="0091b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a0301">善男子！此无明者非实有体，如梦中人梦时非无，及 <lb ed="X" n="0483a04"/><lb ed="R016" n="0092a01"/>至于醒了无所得。如众空花灭于虚空，不可说言有 <lb ed="X" n="0483a05"/><lb ed="R016" n="0092a02"/>定灭处。何以故？无生处故。一切众生于无生中妄见 <lb ed="X" n="0483a06"/><lb ed="R016" n="0092a03"/>生灭，是故说名轮转生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a07"/><lb ed="R016" n="0092a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a0701">此释无明体空，以明生死本来不有也。以生死乃 <lb ed="X" n="0483a08"/><lb ed="R016" n="0092a05"/>迷中之顚倒，如梦中事，觉後即空。以生本无生故， <lb ed="X" n="0483a09"/><lb ed="R016" n="0092a06"/>灭亦无灭故，如空花无定灭处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a10"/><lb ed="R016" n="0092a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1001">善男子！<persName>如来</persName>因地修圆觉者，知是空花即无轮转，亦 <lb ed="X" n="0483a11"/><lb ed="R016" n="0092a08"/>无身心受彼生死，非作故无，本性无故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a12"/><lb ed="R016" n="0092a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1201">此的示顿悟妙门，以显圆照之功。唯一，知字也。谓 <lb ed="X" n="0483a13"/><lb ed="R016" n="0092a10"/>诸<persName>佛</persName>因地修行，唯以圆觉自性光明，圆照自心寂 <lb ed="X" n="0483a14"/><lb ed="R016" n="0092a11"/>灭之体。一念了知身心世界，如空中华，本来不有， <lb ed="X" n="0483a15"/><lb ed="R016" n="0092a12"/>则生死当下顿断。以身心本空，故无可受生死者。 <lb ed="X" n="0483a16"/><lb ed="R016" n="0092a13"/>此非造作而後无，特以本来自性元无故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a17"/><lb ed="R016" n="0092a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483a1701">彼知觉者犹如虚空，知虚空者即空花相，亦不可说 <lb ed="X" n="0483a18"/><lb ed="R016" n="0092a15"/>无知觉性有无俱遣，是则名为净觉随顺。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483a19"/><lb ed="R016" n="0092a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483a1901">此拂能所对待之迹，以显圆照平等寂灭究竟一 <lb ed="X" n="0483a20"/><lb ed="R016" n="0092a17"/>心净觉之智也。云彼知觉者，乃指上知是空花之 <lb ed="X" n="0483a21"/><lb ed="R016" n="0092a18"/>知，即所谓圆照，乃自性本有之智光。为能照之智 <lb ed="X" n="0483a22"/><lb ed="R016" n="0092b01"/>者字，指所照之境，即淸净之觉相。如虚空，乃喩所 <lb ed="X" n="0483a23"/><lb ed="R016" n="0092b02"/>照之觉体。所谓淸净法身犹若虚空，谓此觉体虽 <lb ed="X" n="0483a24"/><lb ed="R016" n="0092b03"/>是本有，向被无明障蔽，从来不觉。今仗智光一照， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483b" n="0483b"/> <lb ed="X" n="0483b01"/><lb ed="R016" n="0092b04"/>则无明顿破，本体当下现前，则历劫生死一时顿 <lb ed="X" n="0483b02"/><lb ed="R016" n="0092b05"/>断。是所谓知是空花，即无轮转。此特显智照有功 <lb ed="X" n="0483b03"/><lb ed="R016" n="0092b06"/>也。知虚空者，此者字，乃指上能照之智。意谓初以 <lb ed="X" n="0483b04"/><lb ed="R016" n="0092b07"/>智照惑，惑灭则智亦不存。然所照既寂，若存能照 <lb ed="X" n="0483b05"/><lb ed="R016" n="0092b08"/>之知，犹是无明，故须遣之。故云知虚空者，即空花 <lb ed="X" n="0483b06"/><lb ed="R016" n="0092b09"/>相。此则能所双忘，寂照不二。到此唯有如智照体 <lb ed="X" n="0483b07"/><lb ed="R016" n="0092b10"/>独立，故云亦不可说无知觉性。直至心境两忘，能 <lb ed="X" n="0483b08"/><lb ed="R016" n="0092b11"/>所俱泯，故云有无俱遣。如此乃合寂灭一心，故云 <lb ed="X" n="0483b09"/><lb ed="R016" n="0092b12"/>是则名为净觉随顺。此文倒，应云随顺净觉，即前 <lb ed="X" n="0483b10"/><lb ed="R016" n="0092b13"/>云随顺不二也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483b11"/><lb ed="R016" n="0092b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b1101">何以故？虚空性故，常不动故，<persName>如来</persName>藏中无起灭故，无 <lb ed="X" n="0483b12"/><lb ed="R016" n="0092b15"/>知见故，如法界性究竟圆满遍十方故，是则名为因 <lb ed="X" n="0483b13"/><lb ed="R016" n="0092b16"/>地法行。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483b14"/><lb ed="R016" n="0092b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b1401">此征释所照寂灭心体，重显绝待真心，以示淸净 <lb ed="X" n="0483b15"/><lb ed="R016" n="0092b18"/>觉相也。何故要褈褈遣拂能所耶？以寂灭心体，本 <lb ed="X" n="0483b16"/><lb ed="R016" n="0093a01"/>来如虚空性，常住不动，此显空也。谓今虽有身心 <lb ed="X" n="0483b17"/><lb ed="R016" n="0093a02"/>生死，本来如空中华，以<persName>如来</persName>藏中无起灭故，不容 <lb ed="X" n="0483b18"/><lb ed="R016" n="0093a03"/>有知见故，此显假也。如者，称也，谓称法界性，究竟 <lb ed="X" n="0483b19"/><lb ed="R016" n="0093a04"/>圆满，周遍十方故，此显中也。此实妙觉，明心之实 <lb ed="X" n="0483b20"/><lb ed="R016" n="0093a05"/>际，<persName>如来</persName>因地，唯此而<anchor xml:id="nkr_note_add_0483b2001" n="0483b2001"/><anchor xml:id="beg0483b2001" n="0483b2001"/>已<anchor xml:id="end0483b2001"/>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483b21"/><lb ed="R016" n="0093a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483b2101">菩萨因此于大乘中发淸净心，末世众生依此修行 <lb ed="X" n="0483b22"/><lb ed="R016" n="0093a07"/>不堕邪见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483b23"/><lb ed="R016" n="0093a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483b2301">菩萨发心，当因此而发，则为真因；众生依此而修， <lb ed="X" n="0483b24"/><lb ed="R016" n="0093a09"/>则为正行，故不堕邪见。此结问答意也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0483c" n="0483c"/> <lb ed="X" n="0483c01"/><lb ed="R016" n="0093a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c0101">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0483c02"/><lb ed="R016" n="0093a11"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0483c0201"><l>文殊汝当知，</l><l>一切诸<persName>如来</persName>，</l><l>从于本因地，</l> <lb ed="X" n="0483c03"/><lb ed="R016" n="0093a12"/><l>皆以智慧觉，</l><l>了达于无明。</l><l>知彼如空花，</l> <lb ed="X" n="0483c04"/><lb ed="R016" n="0093a13"/><l>即能免流转。</l><l>又如梦中人，</l><l>醒时不可得。</l> <lb ed="X" n="0483c05"/><lb ed="R016" n="0093a14"/><l>觉者如虚空，</l><l>平等不动转，</l><l>觉遍十方界。</l> <lb ed="X" n="0483c06"/><lb ed="R016" n="0093a15"/><l>即得成<persName>佛</persName>道。</l><l>众幻灭无处，</l><l>成道亦无得，</l> <lb ed="X" n="0483c07"/><lb ed="R016" n="0093a16"/><l>本性圆满故，</l><l>菩萨于此中，</l><l>能发菩提心。</l> <lb ed="X" n="0483c08"/><lb ed="R016" n="0093a17"/><l>末世诸众生，</l><l>修此免邪见。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0483c09"/><lb ed="R016" n="0093a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c0901">偈颂对之，则有无廣略可知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483c10"/><lb ed="R016" n="0093b01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普贤章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1001">于是普贤菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0483c11"/><lb ed="R016" n="0093b02"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483c12"/><lb ed="R016" n="0093b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c1201">请法威仪</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483c13"/><lb ed="R016" n="0093b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0483c1301">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生 <lb ed="X" n="0483c14"/><lb ed="R016" n="0093b05"/>修大乘者，闻此圆觉淸净境界，云何修行？<persName>世尊</persName>！若彼 <lb ed="X" n="0483c15"/><lb ed="R016" n="0093b06"/>众生知如幻者，身心亦幻，云何以幻还修于幻？若诸 <lb ed="X" n="0483c16"/><lb ed="R016" n="0093b07"/>幻性一切尽灭，则无有心，谁为修行？云何复说修行 <lb ed="X" n="0483c17"/><lb ed="R016" n="0093b08"/>如幻？若诸众生本不修行，于生死中常居幻化，曾不 <lb ed="X" n="0483c18"/><lb ed="R016" n="0093b09"/>了知如幻境界，令妄想心云何解脱？愿为末世一切 <lb ed="X" n="0483c19"/><lb ed="R016" n="0093b10"/>众生，作何方便渐次修习，令诸众生永離诸幻？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0483c20"/><lb ed="R016" n="0093b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0483c2001">此普贤大士闻前开示，蹑迹起疑，故特启请修行 <lb ed="X" n="0483c21"/><lb ed="R016" n="0093b12"/>方便也。由前<persName>佛</persName>说知是空花即无轮转，亦无身心 <lb ed="X" n="0483c22"/><lb ed="R016" n="0093b13"/>受彼生死，此乃一念顿悟，当下顿了生死，则不假 <lb ed="X" n="0483c23"/><lb ed="R016" n="0093b14"/>修行，更无方便，此则太有径庭，非上上根人不能 <lb ed="X" n="0483c24"/><lb ed="R016" n="0093b15"/>领悟。奈何末世众生，上上根者少，若不假修行，必 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484a" n="0484a"/> <lb ed="X" n="0484a01"/><lb ed="R016" n="0093b16"/>难悟入，若不假方便，不能造修，故此首问修行以 <lb ed="X" n="0484a02"/><lb ed="R016" n="0093b17"/>求方便渐次之法也。若谓知是空花即无轮转，然 <lb ed="X" n="0484a03"/><lb ed="R016" n="0093b18"/>空花即幻妄也，若纵有众生能知身心如幻者，若 <lb ed="X" n="0484a04"/><lb ed="R016" n="0094a01"/>所知是幻，则此能知之身心亦是幻矣，云何以幻 <lb ed="X" n="0484a05"/><lb ed="R016" n="0094a02"/>还修于幻耶？此一疑也。若所知之幻既灭，则能知 <lb ed="X" n="0484a06"/><lb ed="R016" n="0094a03"/>之幻亦灭矣，如此能所皆灭，则无有心矣，又谁为 <lb ed="X" n="0484a07"/><lb ed="R016" n="0094a04"/>修行之人耶？云何复说修行如幻？此二疑也。若诸 <lb ed="X" n="0484a08"/><lb ed="R016" n="0094a05"/>众生本不假修行，如此则于生死中常居幻化，曾 <lb ed="X" n="0484a09"/><lb ed="R016" n="0094a06"/>不了知如幻境界，是则令妄想心云何解脱耶？此 <lb ed="X" n="0484a10"/><lb ed="R016" n="0094a07"/>三疑也。因此请问<persName>如来</persName>，愿说修行之方便，当令众 <lb ed="X" n="0484a11"/><lb ed="R016" n="0094a08"/>生永離诸幻也。故向下<persName>世尊</persName>答以众生幻心还依 <lb ed="X" n="0484a12"/><lb ed="R016" n="0094a09"/>幻灭，不妨以幻修幻为一答；诸幻灭尽，觉心不动， <lb ed="X" n="0484a13"/><lb ed="R016" n="0094a10"/>不入断灭为二答；知幻即離，亦无方便，離幻即觉， <lb ed="X" n="0484a14"/><lb ed="R016" n="0094a11"/>亦无渐次为三答。然通释成前章顿悟顿修之意。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a15"/><lb ed="R016" n="0094a12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1501">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0484a1501" n="0484a1501"/><anchor xml:id="beg0484a1501" n="0484a1501"/>已<anchor xml:id="end0484a1501"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a16"/><lb ed="R016" n="0094a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a1601">此叙求法之恳诚也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a17"/><lb ed="R016" n="0094a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a1701">尔时，<persName>世尊</persName>告普贤菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0484a18"/><lb ed="R016" n="0094a15"/>能为诸菩萨及末世众生，修习菩萨如幻三昧，方便 <lb ed="X" n="0484a19"/><lb ed="R016" n="0094a16"/>渐次令诸众生得離诸幻。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a20"/><lb ed="R016" n="0094a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2001">此赞善问诫，听许说也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a21"/><lb ed="R016" n="0094a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2101">时，普贤菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a22"/><lb ed="R016" n="0094b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484a2201">此欣承法音，冥心伫听也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484a23"/><lb ed="R016" n="0094b02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484a2301">善男子！一切众生种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心。犹 <lb ed="X" n="0484a24"/><lb ed="R016" n="0094b03"/>如空花从空而有，幻华虽灭，空性不壞。众生幻心还 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484b" n="0484b"/> <lb ed="X" n="0484b01"/><lb ed="R016" n="0094b04"/>依幻灭，诸幻尽灭，觉心不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b02"/><lb ed="R016" n="0094b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0201">此答诸幻灭尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b03"/><lb ed="R016" n="0094b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b0301">依幻说觉亦名为幻，若说有觉犹未離幻，说无觉者 <lb ed="X" n="0484b04"/><lb ed="R016" n="0094b07"/>亦复如是，是故幻灭名为不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b05"/><lb ed="R016" n="0094b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b0501">此答以幻修幻，以释成不入断灭之意也。谓以觉 <lb ed="X" n="0484b06"/><lb ed="R016" n="0094b09"/>觉幻，觉亦是幻，故云依幻说觉，亦名为幻。若说幻 <lb ed="X" n="0484b07"/><lb ed="R016" n="0094b10"/>灭而觉存者，此亦是幻，故云若说有觉，犹未離幻。 <lb ed="X" n="0484b08"/><lb ed="R016" n="0094b11"/>若更起一见，说幻灭而觉亦无者，亦复是幻。何也？ <lb ed="X" n="0484b09"/><lb ed="R016" n="0094b12"/>以未达究竟实际故也。直须有无俱遣，照体独立， <lb ed="X" n="0484b10"/><lb ed="R016" n="0094b13"/>故云幻灭名为不动。以种种幻化，皆生圆觉妙心， <lb ed="X" n="0484b11"/><lb ed="R016" n="0094b14"/>故诸幻灭尽，觉心不动也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b12"/><lb ed="R016" n="0094b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1201">善男子！一切菩萨及末世众生，应当远離一切幻化 <lb ed="X" n="0484b13"/><lb ed="R016" n="0094b16"/>虚妄境界。由坚执持远離心故，心如幻者亦复远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b14"/><lb ed="R016" n="0094b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1401">此示離幻方便，以答永離诸幻之请，以遣離幻之 <lb ed="X" n="0484b15"/><lb ed="R016" n="0094b18"/>心也。谓知是幻，方起能離之心。诸幻既灭，若坚执 <lb ed="X" n="0484b16"/><lb ed="R016" n="0095a01"/>有能離之心，此心亦如幻者，故应亦复远離。此遣 <lb ed="X" n="0484b17"/><lb ed="R016" n="0095a02"/>第一重能離之心也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b18"/><lb ed="R016" n="0095a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b1801">远離为幻，亦复远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b19"/><lb ed="R016" n="0095a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b1901">此遣第二重離心之離也。谓初以知離幻，幻灭则 <lb ed="X" n="0484b20"/><lb ed="R016" n="0095a05"/>遣能知之心，若能知<anchor xml:id="nkr_note_add_0484b2001" n="0484b2001"/><anchor xml:id="beg0484b2001" n="0484b2001"/>已<anchor xml:id="end0484b2001"/>泯，则此離亦如幻，故云远 <lb ed="X" n="0484b21"/><lb ed="R016" n="0095a06"/>離为幻，亦复远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b22"/><lb ed="R016" n="0095a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2201">離远離幻，亦复远離。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b23"/><lb ed="R016" n="0095a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484b2301">此遣第三重離上远離之離，所谓遣遣也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484b24"/><lb ed="R016" n="0095a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484b2401">得无所離，即除诸幻。譬如钻火，两木相因，火出木尽， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0484c" n="0484c"/> <lb ed="X" n="0484c01"/><lb ed="R016" n="0095a10"/><g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭。以幻修幻，亦复如是，诸幻灭尽，不入断灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c02"/><lb ed="R016" n="0095a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0201">此言遣之又遣，以至无遣，故云得无所離，即除诸 <lb ed="X" n="0484c03"/><lb ed="R016" n="0095a12"/>幻也。钻火，喩诸幻智。<g ref="#CB01926">灰</g>飞烟灭，以喩遣遣。唯有地 <lb ed="X" n="0484c04"/><lb ed="R016" n="0095a13"/>存，故喩不入断灭。此总结答问意也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c05"/><lb ed="R016" n="0095a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c0501">善男子！知幻即離，不作方便；離幻即觉，亦无渐次。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c06"/><lb ed="R016" n="0095a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c0601">此结示顿悟顿证，以显究竟一心之旨也。</p> <lb ed="X" n="0484c07"/><lb ed="R016" n="0095a16"/><p xml:id="pX10p0484c0701">问曰：上答以幻修幻、遣之又遣，皆是方便渐次之 <lb ed="X" n="0484c08"/><lb ed="R016" n="0095a17"/>意。今结示云不作方便亦无渐次，岂<persName>佛</persName>自语相违 <lb ed="X" n="0484c09"/><lb ed="R016" n="0095a18"/>耶？</p><p xml:id="pX10p0484c0902" cb:place="inline">答曰：此義幽玄，诚难体会。上云种种幻化，皆 <lb ed="X" n="0484c10"/><lb ed="R016" n="0095b01"/>生<persName>如来</persName>圆觉妙心。虽云褈褈遣拂，所遣拂者，总是 <lb ed="X" n="0484c11"/><lb ed="R016" n="0095b02"/>一幻。谓此妙觉心中，凡有起心动念，丝毫见处未 <lb ed="X" n="0484c12"/><lb ed="R016" n="0095b03"/>忘，通皆是幻。若知到底是幻，则一切诸幻自離。但 <lb ed="X" n="0484c13"/><lb ed="R016" n="0095b04"/>知而<anchor xml:id="nkr_note_add_0484c1301" n="0484c1301"/><anchor xml:id="beg0484c1301" n="0484c1301"/>已<anchor xml:id="end0484c1301"/>，又何别作方便？若但存执著之心，即是知 <lb ed="X" n="0484c14"/><lb ed="R016" n="0095b05"/>见未忘，便名微细法执。了达一切皆幻，则当下消 <lb ed="X" n="0484c15"/><lb ed="R016" n="0095b06"/>亡，全体自现。故云知幻即離，離幻即觉。正如香象 <lb ed="X" n="0484c16"/><lb ed="R016" n="0095b07"/>渡河，一踏到底。所谓不作方便，亦无渐次也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c17"/><lb ed="R016" n="0095b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c1701">一切菩萨及末世众生依此修行，如是乃能永離诸 <lb ed="X" n="0484c18"/><lb ed="R016" n="0095b09"/>幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c19"/><lb ed="R016" n="0095b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0484c1901">此结酬问意也。谓必要如是褈褈遣拂，乃能永離 <lb ed="X" n="0484c20"/><lb ed="R016" n="0095b11"/>诸幻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0484c21"/><lb ed="R016" n="0095b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0484c2101">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0484c22"/><lb ed="R016" n="0095b13"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0484c2201"><l>普贤汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>无始幻无明，</l> <lb ed="X" n="0484c23"/><lb ed="R016" n="0095b14"/><l>皆从诸<persName>如来</persName>，</l><l>圆觉心建立，</l><l>犹如虚空花。</l> <lb ed="X" n="0484c24"/><lb ed="R016" n="0095b15"/><l>依空而有相，</l><l>空花若复灭，</l><l>虚空本不动。</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485a" n="0485a"/> <lb ed="X" n="0485a01"/><lb ed="R016" n="0095b16"/><l>幻从诸觉生，</l><l>幻灭觉圆满，</l><l>觉心不动故。</l> <lb ed="X" n="0485a02"/><lb ed="R016" n="0095b17"/><l>若彼诸菩萨，</l><l>及末世众生，</l><l>常应远離幻，</l> <lb ed="X" n="0485a03"/><lb ed="R016" n="0095b18"/><l>诸幻悉皆離，</l><l>如木中生火，</l><l>木尽火还灭。</l> <lb ed="X" n="0485a04"/><lb ed="R016" n="0096a01"/><l>觉则无渐次，</l><l>方便亦如是。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0485a05"/><lb ed="R016" n="0096a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0501">长行但云种种幻化生于觉心，不知何者是幻化？ <lb ed="X" n="0485a06"/><lb ed="R016" n="0096a03"/>故颂中補无明二字，谓种种幻化皆无明也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485a07"/><lb ed="R016" n="0096a04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">普眼章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a0701">于是普眼菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0485a08"/><lb ed="R016" n="0096a05"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485a09"/><lb ed="R016" n="0096a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a0901">请法威仪</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485a10"/><lb ed="R016" n="0096a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a1001">大悲<persName>世尊</persName>！愿为此会诸菩萨众，及为末世一切众生， <lb ed="X" n="0485a11"/><lb ed="R016" n="0096a08"/>演说菩萨修行渐次。云何思惟？云何住持？众生未悟， <lb ed="X" n="0485a12"/><lb ed="R016" n="0096a09"/>作何方便普令开悟？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485a13"/><lb ed="R016" n="0096a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485a1301">此普眼请开渐次之行，以释圆照淸净觉相之義 <lb ed="X" n="0485a14"/><lb ed="R016" n="0096a11"/>也。由前文殊章直云：知是空花，即无轮转，亦无身 <lb ed="X" n="0485a15"/><lb ed="R016" n="0096a12"/>心，受彼生死。普贤章云：知幻即離，不作方便，離幻 <lb ed="X" n="0485a16"/><lb ed="R016" n="0096a13"/>即觉，亦无渐次。此乃顿悟一心，当下顿证，不涉途 <lb ed="X" n="0485a17"/><lb ed="R016" n="0096a14"/>程，不假修行，但一知字而<anchor xml:id="nkr_note_add_0485a1701" n="0485a1701"/><anchor xml:id="beg0485a1701" n="0485a1701"/>已<anchor xml:id="end0485a1701"/>。此是上上根人，方能 <lb ed="X" n="0485a18"/><lb ed="R016" n="0096a15"/>了悟。奈末世众生，上上根少，中下者多，若不修行， <lb ed="X" n="0485a19"/><lb ed="R016" n="0096a16"/>则长在生死。若修行无正方便，则无门可入，若无 <lb ed="X" n="0485a20"/><lb ed="R016" n="0096a17"/>渐次，亦难顿悟。故问思惟，乃初心止观下手工夫， <lb ed="X" n="0485a21"/><lb ed="R016" n="0096a18"/>住持乃安心之法则，总是开悟之方便也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485a22"/><lb ed="R016" n="0096b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485a2201"><persName>世尊</persName>！若彼众生无正方便及正思惟，闻<persName>佛</persName><persName>如来</persName>说此 <lb ed="X" n="0485a23"/><lb ed="R016" n="0096b02"/>三昧，心生迷闷，即于圆觉不能悟入。愿兴慈悲，为我 <lb ed="X" n="0485a24"/><lb ed="R016" n="0096b03"/>等辈及末世众生假说方便。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485b" n="0485b"/> <lb ed="X" n="0485b01"/><lb ed="R016" n="0096b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0101">此重请必要方便思惟者，以初心必假正方便入 <lb ed="X" n="0485b02"/><lb ed="R016" n="0096b05"/>门，然後乃可得正思惟，且以方便为急，故结请方 <lb ed="X" n="0485b03"/><lb ed="R016" n="0096b06"/>便也。假说者，于无方便中设方便，故为假说耳。按 <lb ed="X" n="0485b04"/><lb ed="R016" n="0096b07"/>後答文，初依奢摩他持戒宴坐乃正方便，恒作是 <lb ed="X" n="0485b05"/><lb ed="R016" n="0096b08"/>念止观双运乃正思惟，非幻不灭乃安住，垢相永 <lb ed="X" n="0485b06"/><lb ed="R016" n="0096b09"/>灭十方淸净乃开悟也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b07"/><lb ed="R016" n="0096b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0701">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0485b0701" n="0485b0701"/><anchor xml:id="beg0485b0701" n="0485b0701"/>已<anchor xml:id="end0485b0701"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b08"/><lb ed="R016" n="0096b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b0801">三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b09"/><lb ed="R016" n="0096b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b0901">尔时，<persName>世尊</persName>告普眼菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0485b10"/><lb ed="R016" n="0096b13"/>能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>修行渐次思惟 <lb ed="X" n="0485b11"/><lb ed="R016" n="0096b14"/>住持，乃至假说种种方便。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b12"/><lb ed="R016" n="0096b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1201">赞许诫听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b13"/><lb ed="R016" n="0096b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1301">时，普眼菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b14"/><lb ed="R016" n="0096b17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1401">当機默伫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b15"/><lb ed="R016" n="0096b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485b1501">善男子！彼新学菩萨及末世众生，欲求<persName>如来</persName>净圆觉 <lb ed="X" n="0485b16"/><lb ed="R016" n="0097a01"/>心，应当正念远離诸幻。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485b17"/><lb ed="R016" n="0097a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485b1701">此总答问意也。普眼虽问修行渐次，思惟住持等， <lb ed="X" n="0485b18"/><lb ed="R016" n="0097a03"/>然主意单问離幻初心方便，故<persName>佛</persName>答以修行捷要， <lb ed="X" n="0485b19"/><lb ed="R016" n="0097a04"/>只是以正念为最初下手工夫，故云应当正念。然 <lb ed="X" n="0485b20"/><lb ed="R016" n="0097a05"/>正念者，无念也。故凡起心动念，在圆觉体中，皆为 <lb ed="X" n="0485b21"/><lb ed="R016" n="0097a06"/>幻化。意在一念不生，则诸妄自灭，故云远離诸幻。 <lb ed="X" n="0485b22"/><lb ed="R016" n="0097a07"/>以前云种种幻化，皆生<persName>如来</persName>圆觉妙心，故须離念， <lb ed="X" n="0485b23"/><lb ed="R016" n="0097a08"/>乃得相应。论云：離念境界，唯证相应。故此以为最 <lb ed="X" n="0485b24"/><lb ed="R016" n="0097a09"/>初方便也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0485c" n="0485c"/> <lb ed="X" n="0485c01"/><lb ed="R016" n="0097a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c0101">先依<persName>如来</persName>奢摩他行，坚持禁戒，安处徒众，宴坐静室。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c02"/><lb ed="R016" n="0097a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c0201">此示離念之方便也。梵语奢摩他，此云止也。然修 <lb ed="X" n="0485c03"/><lb ed="R016" n="0097a12"/>行必以止为首者，以众生向认妄想攀缘之心，念 <lb ed="X" n="0485c04"/><lb ed="R016" n="0097a13"/>念生灭，无暂停时。今欲一但離念，岂可得耶？故先 <lb ed="X" n="0485c05"/><lb ed="R016" n="0097a14"/>修止行，以为最初工夫，为入禅之方便也。所言止 <lb ed="X" n="0485c06"/><lb ed="R016" n="0097a15"/>者，按天台止有三止，谓体真止、方便随缘止、息二 <lb ed="X" n="0485c07"/><lb ed="R016" n="0097a16"/>边分别止。以此三止为前导，然後可入空假中之 <lb ed="X" n="0485c08"/><lb ed="R016" n="0097a17"/>三观。今经之止，但是体真止也。若修此止，先将身 <lb ed="X" n="0485c09"/><lb ed="R016" n="0097a18"/>心内外一齐放下，放下又放下，放到无可放处，则 <lb ed="X" n="0485c10"/><lb ed="R016" n="0097b01"/>诸想歇灭，内外一空。即此空处，便能体合真心，妄 <lb ed="X" n="0485c11"/><lb ed="R016" n="0097b02"/>想不生，则念自離也。故以止为正念。若正念现前， <lb ed="X" n="0485c12"/><lb ed="R016" n="0097b03"/>则诸妄顿灭，故云远離诸幻。此为入禅之切要，学 <lb ed="X" n="0485c13"/><lb ed="R016" n="0097b04"/>者应知。坚持禁戒者，此正楞严三渐次先持四重， <lb ed="X" n="0485c14"/><lb ed="R016" n="0097b05"/>皎如冰霜，故曰坚持。宴坐静室者，以行人向在动 <lb ed="X" n="0485c15"/><lb ed="R016" n="0097b06"/>乱境中，非宴坐不能摄心。以此证之，既不动作，则 <lb ed="X" n="0485c16"/><lb ed="R016" n="0097b07"/>单修体真止耳。然必安处徒众者，非要多人，但取 <lb ed="X" n="0485c17"/><lb ed="R016" n="0097b08"/>同见同行为依止抉择，使行易成耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c18"/><lb ed="R016" n="0097b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0485c1801">恒作是念：我今此身四大和合，所谓发毛爪齿、皮肉 <lb ed="X" n="0485c19"/><lb ed="R016" n="0097b10"/>筋骨、髓脑垢色，皆归于地；唾涕脓血、津液涎沫、痰泪 <lb ed="X" n="0485c20"/><lb ed="R016" n="0097b11"/>精气、大小便利，皆归于水；暖气归火；动转归风。四大 <lb ed="X" n="0485c21"/><lb ed="R016" n="0097b12"/>各離，今者妄身当在何处？即知此身毕竟无体，和合 <lb ed="X" n="0485c22"/><lb ed="R016" n="0097b13"/>为相，实同幻化，四缘假合，妄有六根。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0485c23"/><lb ed="R016" n="0097b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0485c2301">此示入观之方，以答渐次思惟之问，先示假观也。 <lb ed="X" n="0485c24"/><lb ed="R016" n="0097b15"/>今普眼渐次方便思惟之问，盖因文殊章云：妄认 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486a" n="0486a"/> <lb ed="X" n="0486a01"/><lb ed="R016" n="0097b16"/>四大为自身相，六尘缘影为自心相。且云：知是空 <lb ed="X" n="0486a02"/><lb ed="R016" n="0097b17"/>华，即无轮转。又云：知幻即離，不作方便。是乃顿悟 <lb ed="X" n="0486a03"/><lb ed="R016" n="0097b18"/>顿证，第恐中下根人不能顿入，故有此请。<persName>世尊</persName>先 <lb ed="X" n="0486a04"/><lb ed="R016" n="0098a01"/>示修止，为前方便，今示入观，正答思惟之问。先示 <lb ed="X" n="0486a05"/><lb ed="R016" n="0098a02"/>假观之方，初教观身，次第分析，然後观心，此示渐 <lb ed="X" n="0486a06"/><lb ed="R016" n="0098a03"/>次之方也。然观亦有三，谓空、假、中。今依楞严如幻 <lb ed="X" n="0486a07"/><lb ed="R016" n="0098a04"/>三摩提，乃示先从假入空，次从空假入中，正显修 <lb ed="X" n="0486a08"/><lb ed="R016" n="0098a05"/>心之渐次。此先观身如幻，故为假观。三观圆具一 <lb ed="X" n="0486a09"/><lb ed="R016" n="0098a06"/>心，总释前知幻即離一知字。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a10"/><lb ed="R016" n="0098a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a1001">六根四大，中外合成，妄有缘气，于中积聚，似有缘相， <lb ed="X" n="0486a11"/><lb ed="R016" n="0098a08"/>假名为心。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a12"/><lb ed="R016" n="0098a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a1201">此示观心之方便也。六根为内，四大为外，即所造 <lb ed="X" n="0486a13"/><lb ed="R016" n="0098a10"/>六尘，以根尘和合，识生其中，故云合成。妄有下，示 <lb ed="X" n="0486a14"/><lb ed="R016" n="0098a11"/>心假也。谓现前之心，乃妄想耳，非真心也。何以知 <lb ed="X" n="0486a15"/><lb ed="R016" n="0098a12"/>之？以是六识攀缘前五尘，落谢影子，以缘气聚积， <lb ed="X" n="0486a16"/><lb ed="R016" n="0098a13"/>似有假相，乃是妄想影子，假名为心。以众生日用， <lb ed="X" n="0486a17"/><lb ed="R016" n="0098a14"/>但认此假影为心耳。今观此心，離尘无体，苟不认 <lb ed="X" n="0486a18"/><lb ed="R016" n="0098a15"/>假为真，则妄想自消，即妄想消处，不求真而真自 <lb ed="X" n="0486a19"/><lb ed="R016" n="0098a16"/>复，故为假观之方便也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a20"/><lb ed="R016" n="0098a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486a2001">善男子，此虚妄心若无六尘，则不能有四大分解无 <lb ed="X" n="0486a21"/><lb ed="R016" n="0098a18"/>尘可得，于中缘尘各归散灭，毕竟无有缘心可见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486a22"/><lb ed="R016" n="0098b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486a2201">此示假观之成功也。前云妄认六尘缘影为自心 <lb ed="X" n="0486a23"/><lb ed="R016" n="0098b02"/>相，若但知幻即離，不能顿離，故教先观此身四大 <lb ed="X" n="0486a24"/><lb ed="R016" n="0098b03"/>是假，各归散灭，内根既无，则外亦无尘可对，根尘 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486b" n="0486b"/> <lb ed="X" n="0486b01"/><lb ed="R016" n="0098b04"/>既消，则缘心亦灭，此心亦假也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b02"/><lb ed="R016" n="0098b05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b0201">善男子！彼之众生幻身灭故，幻心亦灭；幻心灭故，幻 <lb ed="X" n="0486b03"/><lb ed="R016" n="0098b06"/>尘亦灭；幻尘灭故，幻灭亦灭；幻灭灭故，非幻不灭。譬 <lb ed="X" n="0486b04"/><lb ed="R016" n="0098b07"/>如磨镜，垢尽明现。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b05"/><lb ed="R016" n="0098b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b0501">此示从假入空观也。谓以观照根尘识三，俱<anchor xml:id="nkr_note_add_0486b0501" n="0486b0501"/><anchor xml:id="beg0486b0501" n="0486b0501"/>已<anchor xml:id="end0486b0501"/>消 <lb ed="X" n="0486b06"/><lb ed="R016" n="0098b09"/>灭。然所观既空，则能观亦泯，故云幻灭亦灭。以前 <lb ed="X" n="0486b07"/><lb ed="R016" n="0098b10"/>云知虚空者，即空花相，故观照亦不立。此则能所 <lb ed="X" n="0486b08"/><lb ed="R016" n="0098b11"/>两忘，对待斯绝，唯一圆明淸净真心，故云非幻不 <lb ed="X" n="0486b09"/><lb ed="R016" n="0098b12"/>灭，觉心不动。淸净乃空之异名，故云空观。镜喩可 <lb ed="X" n="0486b10"/><lb ed="R016" n="0098b13"/>知。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b11"/><lb ed="R016" n="0098b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1101">善男子！当知身心皆为幻垢，垢相永灭，十方淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b12"/><lb ed="R016" n="0098b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b1201">此从空假以入中道也。初云皆依圆照淸净觉相， <lb ed="X" n="0486b13"/><lb ed="R016" n="0098b16"/>但是一心，故名中道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b14"/><lb ed="R016" n="0098b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486b1401">善男子，譬如淸净摩尼宝珠，映于五色随方各现，诸 <lb ed="X" n="0486b15"/><lb ed="R016" n="0098b18"/>愚痴者见彼摩尼实有五色。善男子，圆觉净性现于 <lb ed="X" n="0486b16"/><lb ed="R016" n="0099a01"/>身心随类各应，彼愚痴者说净圆觉实有如是；身心 <lb ed="X" n="0486b17"/><lb ed="R016" n="0099a02"/>自相亦复如是，由此不能远于幻化。是故我说身心 <lb ed="X" n="0486b18"/><lb ed="R016" n="0099a03"/>幻垢，对離幻垢说名菩萨；垢尽对除，即无对垢及说 <lb ed="X" n="0486b19"/><lb ed="R016" n="0099a04"/>名者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486b20"/><lb ed="R016" n="0099a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486b2001">此显绝待真心，以示圆照淸净觉相之体也。摩尼 <lb ed="X" n="0486b21"/><lb ed="R016" n="0099a06"/>珠，喩圆照净心。随现五色，喩五蕴身心。旧註云：喩 <lb ed="X" n="0486b22"/><lb ed="R016" n="0099a07"/>五道。此指太宽。以经云身心自相，乃的指五蕴，而 <lb ed="X" n="0486b23"/><lb ed="R016" n="0099a08"/>随类之言，意赅五道。然正義的指五道众生，总一 <lb ed="X" n="0486b24"/><lb ed="R016" n="0099a09"/>五蕴身心耳。谓妙圆觉心，本无五蕴，良由无明业 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0486c" n="0486c"/> <lb ed="X" n="0486c01"/><lb ed="R016" n="0099a10"/>幻所作，全从妙心所现，故如摩尼随现五色。众生 <lb ed="X" n="0486c02"/><lb ed="R016" n="0099a11"/>不了真心，但认五蕴幻相，故如痴人执珠体实有 <lb ed="X" n="0486c03"/><lb ed="R016" n="0099a12"/>五色也。以错认五蕴为我，以覆蔽真体，故为幻垢。 <lb ed="X" n="0486c04"/><lb ed="R016" n="0099a13"/>今以观智照破五蕴皆空，故名菩萨。以对待未忘， <lb ed="X" n="0486c05"/><lb ed="R016" n="0099a14"/>犹是无明，故真体未显。若对待一忘，能所双绝，乃 <lb ed="X" n="0486c06"/><lb ed="R016" n="0099a15"/>显绝待真心耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c07"/><lb ed="R016" n="0099a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c0701">善男子！此菩萨及末世众生，证得诸幻灭影像故，尔 <lb ed="X" n="0486c08"/><lb ed="R016" n="0099a17"/>时便得无方淸净无边虚空，觉所显发觉圆明故，显 <lb ed="X" n="0486c09"/><lb ed="R016" n="0099a18"/>心淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c10"/><lb ed="R016" n="0099b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c1001">此正显圆照之相也。谓此妙圆心体，本自灵明廓 <lb ed="X" n="0486c11"/><lb ed="R016" n="0099b02"/>彻，廣大虚寂，名为真空。初因一念无明，障蔽妙明， <lb ed="X" n="0486c12"/><lb ed="R016" n="0099b03"/>遂变真空之体，而为十方顽空。今无明既破，则十 <lb ed="X" n="0486c13"/><lb ed="R016" n="0099b04"/>方虚空，悉皆销殒。故观十方虚空，从觉心显发。然 <lb ed="X" n="0486c14"/><lb ed="R016" n="0099b05"/>虚空既消，则妙明体露，故云显心淸净。此心一净， <lb ed="X" n="0486c15"/><lb ed="R016" n="0099b06"/>则十法界无不淸净矣。故下文历明圣凡身心境 <lb ed="X" n="0486c16"/><lb ed="R016" n="0099b07"/>界，一一皆淸净，即前云淸净觉相。然淸净乃空之 <lb ed="X" n="0486c17"/><lb ed="R016" n="0099b08"/>异名。从此<anchor xml:id="nkr_note_add_0486c1701" n="0486c1701"/><anchor xml:id="beg0486c1701" n="0486c1701"/>已<anchor xml:id="end0486c1701"/>下，至平等不动，总示空观義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c18"/><lb ed="R016" n="0099b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0486c1801">心淸净故见尘淸净，见淸净故眼根淸净，根淸净故 <lb ed="X" n="0486c19"/><lb ed="R016" n="0099b10"/>眼识淸净，识淸净故闻尘淸净，闻淸净故耳根淸净， <lb ed="X" n="0486c20"/><lb ed="R016" n="0099b11"/>根淸净故耳识淸净，识淸净故觉尘淸净；如是乃至 <lb ed="X" n="0486c21"/><lb ed="R016" n="0099b12"/>鼻、舌、身、意亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0486c22"/><lb ed="R016" n="0099b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0486c2201">此显妙觉心体圆照之相，以示空体也。此见尘，特 <lb ed="X" n="0486c23"/><lb ed="R016" n="0099b14"/>指无明妄见，乃八识之见分，圆映六门。此见即是 <lb ed="X" n="0486c24"/><lb ed="R016" n="0099b15"/>尘，非色尘也。谓十法界迷悟心境，皆依妄见而有。 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487a" n="0487a"/> <lb ed="X" n="0487a01"/><lb ed="R016" n="0099b16"/>今无明一破，妙觉圆明，心境双亡，能所斯绝，此见 <lb ed="X" n="0487a02"/><lb ed="R016" n="0099b17"/>亦泯，故十法界荡然淸净。由淸净故，则一一周遍。 <lb ed="X" n="0487a03"/><lb ed="R016" n="0099b18"/>唯一妙明圆照法界，故下文一一历言六凡四圣 <lb ed="X" n="0487a04"/><lb ed="R016" n="0100a01"/>心境，一一淸净周遍也。據理，即一心圆照，圣凡影 <lb ed="X" n="0487a05"/><lb ed="R016" n="0100a02"/>绝，但<anchor xml:id="nkr_note_orig_0487001" n="0487001"/>问示未悟，故下文次第一一历言，以显圆明 <lb ed="X" n="0487a06"/><lb ed="R016" n="0100a03"/>周遍之妙耳。且先示六凡淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a07"/><lb ed="R016" n="0100a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a0701">善男子！根淸净故色尘淸净，色淸净故声尘淸净，香、 <lb ed="X" n="0487a08"/><lb ed="R016" n="0100a05"/>味、触、法亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a09"/><lb ed="R016" n="0100a06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a0901">此正言六尘淸净也。以此言六尘，故知前见尘非 <lb ed="X" n="0487a10"/><lb ed="R016" n="0100a07"/>是六尘，盖指妄见即是尘耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a11"/><lb ed="R016" n="0100a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1101">善男子！六尘淸净故地大淸净，地淸净故水大淸净， <lb ed="X" n="0487a12"/><lb ed="R016" n="0100a09"/>火大、风大亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a13"/><lb ed="R016" n="0100a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1301">此言四大淸净也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a14"/><lb ed="R016" n="0100a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a1401">善男子！四大淸净故，十二处、十八界、二十五有淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a15"/><lb ed="R016" n="0100a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a1501">此言通示六凡心境，一切淸净也。根尘识界，乃凡 <lb ed="X" n="0487a16"/><lb ed="R016" n="0100a13"/>夫根境。二十五有，乃三界为众生依报之地。总而 <lb ed="X" n="0487a17"/><lb ed="R016" n="0100a14"/>言之，则身心世界，一切悉皆淸净。此正与法花所 <lb ed="X" n="0487a18"/><lb ed="R016" n="0100a15"/>言六根淸净義同。彼经但言持经法师，乃观行位 <lb ed="X" n="0487a19"/><lb ed="R016" n="0100a16"/>人，即得六根淸净。此言顿悟唯心，则凡圣俱泯。故 <lb ed="X" n="0487a20"/><lb ed="R016" n="0100a17"/>历出世四圣，一切淸净耳。上言六凡，下言四圣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a21"/><lb ed="R016" n="0100a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487a2101">彼淸净故，十力、四无所畏、四无碍智、<persName>佛</persName>十八不共法、 <lb ed="X" n="0487a22"/><lb ed="R016" n="0100b01"/>三十七助道品淸净，如是乃至八万四千陀罗尼门 <lb ed="X" n="0487a23"/><lb ed="R016" n="0100b02"/>一切淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487a24"/><lb ed="R016" n="0100b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487a2401">此历言出世四圣境界，悉皆淸净也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487b" n="0487b"/> <lb ed="X" n="0487b01"/><lb ed="R016" n="0100b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0101">善男子！一切实相性淸净故，一身淸净；一身淸净故， <lb ed="X" n="0487b02"/><lb ed="R016" n="0100b05"/>多身淸净；多身淸净故，如是乃至十方众生圆觉淸 <lb ed="X" n="0487b03"/><lb ed="R016" n="0100b06"/>净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b04"/><lb ed="R016" n="0100b07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0401">将显根身世界圆满淸净，此先擧正报一身以及 <lb ed="X" n="0487b05"/><lb ed="R016" n="0100b08"/>多身，凡是众生无不淸净。然十方众生圆觉淸净， <lb ed="X" n="0487b06"/><lb ed="R016" n="0100b09"/>则众生如也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b07"/><lb ed="R016" n="0100b10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b0701">善男子！一世界淸净故，多世界淸净；多世界淸净故， <lb ed="X" n="0487b08"/><lb ed="R016" n="0100b11"/>如是乃至尽于虚空，圆裹三世，一切平等，淸净不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b09"/><lb ed="R016" n="0100b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b0901">此例观依报世界淸净，如是则众生界空，圣凡齐 <lb ed="X" n="0487b10"/><lb ed="R016" n="0100b13"/>泯，唯一淸净圆明宝觉矣。楞严云：我以不生不灭 <lb ed="X" n="0487b11"/><lb ed="R016" n="0100b14"/>合<persName>如来</persName>藏，而<persName>如来</persName>藏非世间法，非出世间法，而一 <lb ed="X" n="0487b12"/><lb ed="R016" n="0100b15"/>切法皆<persName>如来</persName>藏矣。故下一一皆云不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b13"/><lb ed="R016" n="0100b16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b1301">善男子！虚空如是平等不动，当知觉性平等不动；四 <lb ed="X" n="0487b14"/><lb ed="R016" n="0100b17"/>大不动故，当知觉性平等不动；如是乃至八万四千 <lb ed="X" n="0487b15"/><lb ed="R016" n="0100b18"/>陀罗尼门平等不动，当知觉性平等不动。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b16"/><lb ed="R016" n="0101a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b1601">以虚空世界众生因迷觉性而有，今一切法合乎 <lb ed="X" n="0487b17"/><lb ed="R016" n="0101a02"/>圆觉则平等，平等寂灭无二，故云不动。此但显泯 <lb ed="X" n="0487b18"/><lb ed="R016" n="0101a03"/>一切法当空观義也。由摄事归理，理遍则事亦遍， <lb ed="X" n="0487b19"/><lb ed="R016" n="0101a04"/>故下文云一一周遍。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b20"/><lb ed="R016" n="0101a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487b2001">善男子！觉性遍满、淸净、不动、圆无际故，当知六根遍 <lb ed="X" n="0487b21"/><lb ed="R016" n="0101a06"/>满法界；根遍满故，当知六尘遍满法界；尘遍满故，当 <lb ed="X" n="0487b22"/><lb ed="R016" n="0101a07"/>知四大遍满法界，如是乃至陀罗尼门遍满法界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487b23"/><lb ed="R016" n="0101a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487b2301">此历十法界，以显事随理遍，当法界理事无碍门， <lb ed="X" n="0487b24"/><lb ed="R016" n="0101a09"/>示假观義也。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0487c" n="0487c"/> <lb ed="X" n="0487c01"/><lb ed="R016" n="0101a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0101">善男子，由彼妙觉性遍满故，根性、尘性无壞无杂；根、 <lb ed="X" n="0487c02"/><lb ed="R016" n="0101a11"/>尘无壞故，如是乃至陀罗尼门无壞无杂。如百千灯 <lb ed="X" n="0487c03"/><lb ed="R016" n="0101a12"/>光照一室，其光遍满无壞无杂。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c04"/><lb ed="R016" n="0101a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c0401">此历十法界，以显事事无碍，法界周遍含容，观当 <lb ed="X" n="0487c05"/><lb ed="R016" n="0101a14"/>一心中道義也。此明法界一心，相在无杂，各不壞 <lb ed="X" n="0487c06"/><lb ed="R016" n="0101a15"/>相，故成圆觉普照義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c07"/><lb ed="R016" n="0101a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c0701">善男子！觉成就故，当知菩萨不与法缚、不求法脱，不 <lb ed="X" n="0487c08"/><lb ed="R016" n="0101a17"/>厌生死、不爱涅槃，不敬持戒、不憎毁戒，不重久习、不 <lb ed="X" n="0487c09"/><lb ed="R016" n="0101a18"/>轻初学。何以故？一切觉故。譬如眼光晓了前境，其光 <lb ed="X" n="0487c10"/><lb ed="R016" n="0101b01"/>圆满，得无憎、爱。何以故？光体无二，无憎、爱故。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c11"/><lb ed="R016" n="0101b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c1101">此示寂灭一心，平等不二，正显淸净觉相也。以缚 <lb ed="X" n="0487c12"/><lb ed="R016" n="0101b03"/>脱憎爱等，皆二相也。由无明妄见，故有二相。今以 <lb ed="X" n="0487c13"/><lb ed="R016" n="0101b04"/>圆照，则一切皆觉，故无二也。眼光乃八识现量，圆 <lb ed="X" n="0487c14"/><lb ed="R016" n="0101b05"/>照诸根，在眼最显，故取喩圆觉普照无二之体。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c15"/><lb ed="R016" n="0101b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c1501">善男子！此菩萨及末世众生，修习此心得成就者，于 <lb ed="X" n="0487c16"/><lb ed="R016" n="0101b07"/>此无修亦无成就，圆觉普照寂灭无二，于中百千万 <lb ed="X" n="0487c17"/><lb ed="R016" n="0101b08"/>亿阿僧祇不可说恒河沙诸<persName>佛</persName>世界，犹如空花乱起 <lb ed="X" n="0487c18"/><lb ed="R016" n="0101b09"/>乱灭，不即不離无缚无脱，始知众生本来成<persName>佛</persName>，生死 <lb ed="X" n="0487c19"/><lb ed="R016" n="0101b10"/>涅槃犹如昨梦。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c20"/><lb ed="R016" n="0101b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0487c2001">此重释上圆觉普照寂灭无二之相，以显究竟一 <lb ed="X" n="0487c21"/><lb ed="R016" n="0101b12"/>心之极证也。以<persName>如来</persName>藏中，本无迷悟生死去来之 <lb ed="X" n="0487c22"/><lb ed="R016" n="0101b13"/>相。然生死涅槃，皆无明梦中之事。今无明梦破，迴 <lb ed="X" n="0487c23"/><lb ed="R016" n="0101b14"/>视往事，如昨梦耳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0487c24"/><lb ed="R016" n="0101b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0487c2401">善男子！如昨梦故，当知生死及与涅槃无起、无灭，无 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488a" n="0488a"/> <lb ed="X" n="0488a01"/><lb ed="R016" n="0101b16"/>来、无去。其所证者，无得、无失，无取、无捨；其能证者，无 <lb ed="X" n="0488a02"/><lb ed="R016" n="0101b17"/>作、无止，无任、无灭。于此证中无能、无所，毕竟无证亦 <lb ed="X" n="0488a03"/><lb ed="R016" n="0101b18"/>无证者，一切法性平等不壞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a04"/><lb ed="R016" n="0102a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a0401">此重示寂灭一心，究竟无二之体也。前云圆觉性 <lb ed="X" n="0488a05"/><lb ed="R016" n="0102a02"/>中，流出一切淸净真如，菩提涅槃，诸波罗蜜。谓迷 <lb ed="X" n="0488a06"/><lb ed="R016" n="0102a03"/>淸净真如，而为五蕴之众生生死法也。菩提涅槃， <lb ed="X" n="0488a07"/><lb ed="R016" n="0102a04"/>乃所证之果。诸波罗蜜，为能证之行。以<persName>如来</persName>藏中， <lb ed="X" n="0488a08"/><lb ed="R016" n="0102a05"/>本无去来迷悟生死。故生死涅槃，皆如昨梦。既如 <lb ed="X" n="0488a09"/><lb ed="R016" n="0102a06"/>昨梦，则岂有修证得失取捨之事耶。既无修证，则 <lb ed="X" n="0488a10"/><lb ed="R016" n="0102a07"/>无能所。一切影像，毕竟寂灭。如此法法皆真，常住 <lb ed="X" n="0488a11"/><lb ed="R016" n="0102a08"/>不壞。此圆照法界淸净觉相之极则。通释首章，皆 <lb ed="X" n="0488a12"/><lb ed="R016" n="0102a09"/>以圆照淸净觉相之義也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a13"/><lb ed="R016" n="0102a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1301">善男子！彼诸菩萨如是修行、如是渐次、如是思惟、如 <lb ed="X" n="0488a14"/><lb ed="R016" n="0102a11"/>是住持、如是方便、如是开悟，求如是法亦不迷闷。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a15"/><lb ed="R016" n="0102a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a1501">此结酬请辞，指归正行，故皆云如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488a16"/><lb ed="R016" n="0102a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488a1601">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0488a17"/><lb ed="R016" n="0102a14"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0488a1701"><l>普眼汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>身心皆如幻，</l> <lb ed="X" n="0488a18"/><lb ed="R016" n="0102a15"/><l>身相属四大。</l><l>心性归六尘。</l><l>四大体各離。</l> <lb ed="X" n="0488a19"/><lb ed="R016" n="0102a16"/><l>谁为和合者？</l><l>如是渐修行，</l><l>一切悉淸净。</l> <lb ed="X" n="0488a20"/><lb ed="R016" n="0102a17"/><l>不动遍法界，</l><l>无作止任灭，</l><l>亦无能证者。</l> <lb ed="X" n="0488a21"/><lb ed="R016" n="0102a18"/><l>一切<persName>佛</persName>世界，</l><l>犹如虚空花，</l><l>三世悉平等，</l> <lb ed="X" n="0488a22"/><lb ed="R016" n="0102b01"/><l>毕竟无来去。</l><l>初发心菩萨，</l><l>及末世众生，</l> <lb ed="X" n="0488a23"/><lb ed="R016" n="0102b02"/><l>欲求入<persName>佛</persName>道，</l><l>应如是修习。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0488a24"/><lb ed="R016" n="0102b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488a2401">颂義如文可知。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488b" n="0488b"/> <lb ed="X" n="0488b01"/><lb ed="R016" n="0102b04"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">金刚藏章</cb:mulu></cb:div><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0101">于是<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>在大众中，即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0488b02"/><lb ed="R016" n="0102b05"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b03"/><lb ed="R016" n="0102b06"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0301">请法威仪</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b04"/><lb ed="R016" n="0102b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b0401">大悲<persName>世尊</persName>善为一切诸菩萨众，宣扬<persName>如来</persName>圆觉淸净 <lb ed="X" n="0488b05"/><lb ed="R016" n="0102b08"/>大陀罗尼，因地法行渐次方便，与诸众生开发曚昧。 <lb ed="X" n="0488b06"/><lb ed="R016" n="0102b09"/>在会法众承<persName>佛</persName>慈诲，幻翳朗然慧目淸净。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b07"/><lb ed="R016" n="0102b10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b0701">赞谢也。因前<persName>佛</persName>云犹如翳目见空中华，以上开示 <lb ed="X" n="0488b08"/><lb ed="R016" n="0102b11"/>根身世界一切淸净如空花影落，故此谢云幻翳 <lb ed="X" n="0488b09"/><lb ed="R016" n="0102b12"/>朗然慧目淸净也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b10"/><lb ed="R016" n="0102b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b1001"><persName>世尊</persName>！若诸众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有一切无明？若诸 <lb ed="X" n="0488b11"/><lb ed="R016" n="0102b14"/>无明众生本有，何因缘故<persName>如来</persName>复说本来成<persName>佛</persName>？十方 <lb ed="X" n="0488b12"/><lb ed="R016" n="0102b15"/>异生本成<persName>佛</persName>道後起无明，一切<persName>如来</persName>何时复生一切 <lb ed="X" n="0488b13"/><lb ed="R016" n="0102b16"/>烦恼？唯愿不捨无遮大慈，为诸菩萨开秘密藏，及为 <lb ed="X" n="0488b14"/><lb ed="R016" n="0102b17"/>末世一切众生，得闻如是修多罗教了義法门，永断 <lb ed="X" n="0488b15"/><lb ed="R016" n="0102b18"/>疑悔。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b16"/><lb ed="R016" n="0103a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488b1601">此金刚藏启请，因闻<persName>佛</persName>说众生本来成<persName>佛</persName>一语，顿 <lb ed="X" n="0488b17"/><lb ed="R016" n="0103a02"/>起三疑，故兴此问。意谓<persName>佛</persName>初说众生因无始无明， <lb ed="X" n="0488b18"/><lb ed="R016" n="0103a03"/>妄认身心，故有生死。且云永断无明，方成<persName>佛</persName>道，此 <lb ed="X" n="0488b19"/><lb ed="R016" n="0103a04"/>则无明乃众生本有也，云何复说众生本来成<persName>佛</persName>？ <lb ed="X" n="0488b20"/><lb ed="R016" n="0103a05"/>若众生本来成<persName>佛</persName>，何故复有无明耶？若众生本来 <lb ed="X" n="0488b21"/><lb ed="R016" n="0103a06"/>成<persName>佛</persName>，後起无明，则一切<persName>如来</persName>是<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2101" n="0488b2101"/><anchor xml:id="beg0488b2101" n="0488b2101"/>已<anchor xml:id="end0488b2101"/>成之<persName>佛</persName>，何时复 <lb ed="X" n="0488b22"/><lb ed="R016" n="0103a07"/>生一切烦恼耶？因闻众生本来成<persName>佛</persName>，与永断无明， <lb ed="X" n="0488b23"/><lb ed="R016" n="0103a08"/>方成<persName>佛</persName>道之语相违，故辗转三疑，以致此问。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488b24"/><lb ed="R016" n="0103a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488b2401">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0488b2401" n="0488b2401"/><anchor xml:id="beg0488b2401" n="0488b2401"/>已<anchor xml:id="end0488b2401"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0488c" n="0488c"/> <lb ed="X" n="0488c01"/><lb ed="R016" n="0103a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0101">三展<g ref="#CB05418">虔</g>诚。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c02"/><lb ed="R016" n="0103a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0201">尔时，<persName>世尊</persName>告<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0488c03"/><lb ed="R016" n="0103a12"/>乃能为诸菩萨及末世众生，问于<persName>如来</persName>甚深秘密究 <lb ed="X" n="0488c04"/><lb ed="R016" n="0103a13"/>竟方便，是诸菩萨最上教诲了義大乘，能使十方修 <lb ed="X" n="0488c05"/><lb ed="R016" n="0103a14"/>学菩萨及诸末世一切众生，得决定信永断疑悔。汝 <lb ed="X" n="0488c06"/><lb ed="R016" n="0103a15"/>今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c07"/><lb ed="R016" n="0103a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0701">赞许诫听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c08"/><lb ed="R016" n="0103a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c0801">时，<name role="" type="person">金刚藏菩萨</name>奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c09"/><lb ed="R016" n="0103a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c0901">当機默伫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c10"/><lb ed="R016" n="0103b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0488c1001">善男子！一切世界始终生灭、前後有无、聚散起止、念 <lb ed="X" n="0488c11"/><lb ed="R016" n="0103b02"/>念相续、循环往复、种种取捨，皆是轮迴。未出轮迴而 <lb ed="X" n="0488c12"/><lb ed="R016" n="0103b03"/>辩圆觉，彼圆觉性即同流转，若免轮迴无有是处。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0488c13"/><lb ed="R016" n="0103b04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0488c1301">此意责问者不应以生灭心妄辩圆觉之体也。以 <lb ed="X" n="0488c14"/><lb ed="R016" n="0103b05"/>十法界迷悟因果，皆生死边事，从妄见有，圆觉性 <lb ed="X" n="0488c15"/><lb ed="R016" n="0103b06"/>中本无此事。若以妄见而辩圆觉，则此觉性亦同 <lb ed="X" n="0488c16"/><lb ed="R016" n="0103b07"/>生死法矣。世界有三种，谓众生正报世间、依报世 <lb ed="X" n="0488c17"/><lb ed="R016" n="0103b08"/>间、诸<persName>佛</persName>为智正觉世间，此总赅十法界依正因果 <lb ed="X" n="0488c18"/><lb ed="R016" n="0103b09"/>也。始谓迷本之因，终谓涅槃之果。生灭乃众生之 <lb ed="X" n="0488c19"/><lb ed="R016" n="0103b10"/>身心，该住异之四相。前後乃三际，前後乃过未，以 <lb ed="X" n="0488c20"/><lb ed="R016" n="0103b11"/>该现在。有无聚散，乃世界成住壞空。有无乃住空， <lb ed="X" n="0488c21"/><lb ed="R016" n="0103b12"/>聚散乃成壞。起谓三界生死，止谓二乘涅槃。如上 <lb ed="X" n="0488c22"/><lb ed="R016" n="0103b13"/>之事，乃妄见妄想，念念相续，从来生灭不停，循环 <lb ed="X" n="0488c23"/><lb ed="R016" n="0103b14"/>往复，种种取捨，如此皆是轮迴生死之妄见也。若 <lb ed="X" n="0488c24"/><lb ed="R016" n="0103b15"/>以此妄见而辩圆觉，而圆觉性亦同生死之法矣。 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489a" n="0489a"/> <lb ed="X" n="0489a01"/><lb ed="R016" n="0103b16"/>故云即同流转。若以妄见而免生死，无有是处。此 <lb ed="X" n="0489a02"/><lb ed="R016" n="0103b17"/>总责顚倒，下以喩详示。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a03"/><lb ed="R016" n="0103b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0301">譬如动目能摇湛水，又如定眼由迴转火，雲驶月运、 <lb ed="X" n="0489a04"/><lb ed="R016" n="0104a01"/>舟行岸移亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a05"/><lb ed="R016" n="0104a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a0501">此以四法喩妄见也。湛水无波，因动目而有波；定 <lb ed="X" n="0489a06"/><lb ed="R016" n="0104a03"/>眼无轮，由旋火而有轮；月岸不移，因雲舟而运动。 <lb ed="X" n="0489a07"/><lb ed="R016" n="0104a04"/>湛水、定眼、月岸，通喩觉性；水波、火轮、雲驶、舟行，通 <lb ed="X" n="0489a08"/><lb ed="R016" n="0104a05"/>喩妄见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a09"/><lb ed="R016" n="0104a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a0901">善男子，诸旋未息，彼物先住，尙不可得。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a10"/><lb ed="R016" n="0104a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1001">此先合喩。诸旋，乃水波、火轮、雲驶、舟行。彼物，指湛 <lb ed="X" n="0489a11"/><lb ed="R016" n="0104a08"/>水、定眼、月岸。谓旋若未息，而彼诸物必难先住也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a12"/><lb ed="R016" n="0104a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1201">何况轮转生死垢心曾未淸净，观<persName>佛</persName>圆觉而不旋复？ <lb ed="X" n="0489a13"/><lb ed="R016" n="0104a10"/>是故汝等便生三惑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a14"/><lb ed="R016" n="0104a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a1401">此以浅况深，通责迷倒也。意谓世间浅近之事，若 <lb ed="X" n="0489a15"/><lb ed="R016" n="0104a12"/>旋不止，而彼物必难先住，何况以生死妄见，而辨 <lb ed="X" n="0489a16"/><lb ed="R016" n="0104a13"/>净妙常住之觉性，岂不堕彼流转耶？此三惑之兴， <lb ed="X" n="0489a17"/><lb ed="R016" n="0104a14"/>实由妄见分别耳。此总责三疑。下正答问義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a18"/><lb ed="R016" n="0104a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489a1801">善男子，譬如幻翳妄见空花，幻翳若除，不可说言：此 <lb ed="X" n="0489a19"/><lb ed="R016" n="0104a16"/>翳<anchor xml:id="nkr_note_add_0489a1901" n="0489a1901"/><anchor xml:id="beg0489a1901" n="0489a1901"/>已<anchor xml:id="end0489a1901"/>灭，何时更起一切诸翳？何以故？翳、华二法非相 <lb ed="X" n="0489a20"/><lb ed="R016" n="0104a17"/>待故。亦如空花灭于空时，不可说言：虚空何时更起 <lb ed="X" n="0489a21"/><lb ed="R016" n="0104a18"/>空花？何以故？空本无花，非起灭故。生死涅槃同于起 <lb ed="X" n="0489a22"/><lb ed="R016" n="0104b01"/>灭，妙觉圆照離于华翳。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489a23"/><lb ed="R016" n="0104b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489a2301">此以空花一喩，总答所问，以决三疑也。幻翳喩无 <lb ed="X" n="0489a24"/><lb ed="R016" n="0104b03"/>明妄见，空花喩生死涅槃，虚空喩妙觉真心。此通 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489b" n="0489b"/> <lb ed="X" n="0489b01"/><lb ed="R016" n="0104b04"/>显生死涅槃，皆即狂劳顚倒华相。妙圆心中，本无 <lb ed="X" n="0489b02"/><lb ed="R016" n="0104b05"/>此事。今刚藏之疑，因闻首章<persName>佛</persName>说无明，乃众生妄 <lb ed="X" n="0489b03"/><lb ed="R016" n="0104b06"/>认幻妄身心为本有者，此则众生的因无明而有 <lb ed="X" n="0489b04"/><lb ed="R016" n="0104b07"/>也。如此何以又说众生本来成<persName>佛</persName>？若众生本来是 <lb ed="X" n="0489b05"/><lb ed="R016" n="0104b08"/><persName>佛</persName>，後作众生，则是无明从<persName>佛</persName>心中而有矣。如此则 <lb ed="X" n="0489b06"/><lb ed="R016" n="0104b09"/>诸<persName>佛</persName>心中，何时更起烦恼而作众生耶？此辗转三 <lb ed="X" n="0489b07"/><lb ed="R016" n="0104b10"/>疑，皆从妄见分别而有，特未悟妙圆真心耳。故先 <lb ed="X" n="0489b08"/><lb ed="R016" n="0104b11"/>总责轮迴顚倒之见，而以幻翳空花之喩，以总答 <lb ed="X" n="0489b09"/><lb ed="R016" n="0104b12"/>之也。若悟空本无花，何疑众生本来成<persName>佛</persName>？若了华 <lb ed="X" n="0489b10"/><lb ed="R016" n="0104b13"/>从翳生，又何疑成<persName>佛</persName>後起烦恼？此<persName>如来</persName>善巧开示， <lb ed="X" n="0489b11"/><lb ed="R016" n="0104b14"/>了此一喩，则三疑顿释矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489b12"/><lb ed="R016" n="0104b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489b1201">善男子，当知虚空非是暂有，亦非暂无，况复<persName>如来</persName>圆 <lb ed="X" n="0489b13"/><lb ed="R016" n="0104b16"/>觉随顺而为虚空平等本性？善男子，如销金矿，金非 <lb ed="X" n="0489b14"/><lb ed="R016" n="0104b17"/>消有，既<anchor xml:id="nkr_note_add_0489b1401" n="0489b1401"/><anchor xml:id="beg0489b1401" n="0489b1401"/>已<anchor xml:id="end0489b1401"/>成金，不重为矿，经无穷时，金性不壞，不应 <lb ed="X" n="0489b15"/><lb ed="R016" n="0104b18"/>说言本非成就；<persName>如来</persName>圆觉亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489b16"/><lb ed="R016" n="0105a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489b1601">此特示妙圆常住真心，不属生死涅槃，以重释<persName>佛</persName> <lb ed="X" n="0489b17"/><lb ed="R016" n="0105a02"/>起烦恼之疑也。意谓虚空尙不随于幻华起灭，何 <lb ed="X" n="0489b18"/><lb ed="R016" n="0105a03"/>况妙觉明心，而为虚空本性，又岂随于生死涅槃 <lb ed="X" n="0489b19"/><lb ed="R016" n="0105a04"/>起灭耶？苟悟觉性平等，常住不动，诸<persName>佛</persName>证此，岂复 <lb ed="X" n="0489b20"/><lb ed="R016" n="0105a05"/>生迷？故以销金之喩，以结示之。若了此喩，则众生 <lb ed="X" n="0489b21"/><lb ed="R016" n="0105a06"/>虽本是<persName>佛</persName>，现在无明，不妨修而後成。如金虽本有， <lb ed="X" n="0489b22"/><lb ed="R016" n="0105a07"/>现在矿中，终以消而後见。所谓<persName>佛</persName>本是而勤修，惑 <lb ed="X" n="0489b23"/><lb ed="R016" n="0105a08"/>元无而须断。若知金性不壞，又何疑<persName>佛</persName>更生迷？此 <lb ed="X" n="0489b24"/><lb ed="R016" n="0105a09"/>喩约而義妙，故刚藏之疑，不俟一一而冰释矣。下 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0489c" n="0489c"/> <lb ed="X" n="0489c01"/><lb ed="R016" n="0105a10"/>的示了義。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c02"/><lb ed="R016" n="0105a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0201">善男子！一切<persName>如来</persName>妙圆觉心，本无菩提及与涅槃，亦 <lb ed="X" n="0489c03"/><lb ed="R016" n="0105a12"/>无成<persName>佛</persName>及不成<persName>佛</persName>，无妄轮迴及非轮迴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c04"/><lb ed="R016" n="0105a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c0401">此的示圆觉性中，本无生死涅槃之相，以决刚藏 <lb ed="X" n="0489c05"/><lb ed="R016" n="0105a14"/>之疑也。若悟此性，自无起灭顚倒之见矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c06"/><lb ed="R016" n="0105a15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c0601">善男子！但诸声闻所圆境界，身、心、语言皆悉断灭，终 <lb ed="X" n="0489c07"/><lb ed="R016" n="0105a16"/>不能至彼之亲证所现涅槃，何况能以有思惟心测 <lb ed="X" n="0489c08"/><lb ed="R016" n="0105a17"/>度<persName>如来</persName>圆觉境界！如取萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终不能著；以 <lb ed="X" n="0489c09"/><lb ed="R016" n="0105a18"/>轮迴心生轮迴见，入于<persName>如来</persName>大寂灭海，终不能至。是 <lb ed="X" n="0489c10"/><lb ed="R016" n="0105b01"/>故，我说一切菩萨及末世众生先断无始轮迴根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c11"/><lb ed="R016" n="0105b02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0489c1101">此示圆觉妙性，非心思可及也。且二乘身心<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1101" n="0489c1101"/><anchor xml:id="beg0489c1101" n="0489c1101"/>已<anchor xml:id="end0489c1101"/>灭， <lb ed="X" n="0489c12"/><lb ed="R016" n="0105b03"/>尙不能至自证涅槃，何况众生以生灭心，欲入妙 <lb ed="X" n="0489c13"/><lb ed="R016" n="0105b04"/>圆不生灭性，决不能矣。故喩如萤火烧<name role="" type="person">须弥山</name>，终 <lb ed="X" n="0489c14"/><lb ed="R016" n="0105b05"/>不能也。二乘身心语言皆灭者，以断六识分别之 <lb ed="X" n="0489c15"/><lb ed="R016" n="0105b06"/>心，七识<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1501" n="0489c1501"/><anchor xml:id="beg0489c1501" n="0489c1501"/>已<anchor xml:id="end0489c1501"/>伏不行，故无觉观语言。但所证涅槃，乃 <lb ed="X" n="0489c16"/><lb ed="R016" n="0105b07"/>第八识全体无明，认为涅槃。以二乘人无明名字 <lb ed="X" n="0489c17"/><lb ed="R016" n="0105b08"/>不知，故不能至亲证所现涅槃。意谓二乘心行<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c1701" n="0489c1701"/><anchor xml:id="beg0489c1701" n="0489c1701"/>已<anchor xml:id="end0489c1701"/> <lb ed="X" n="0489c18"/><lb ed="R016" n="0105b09"/>灭，尙不能知自证无明境界，何况以生灭心，欲入 <lb ed="X" n="0489c19"/><lb ed="R016" n="0105b10"/><persName>如来</persName>妙圆觉心，此必不能也。故以萤火喩之，乃结 <lb ed="X" n="0489c20"/><lb ed="R016" n="0105b11"/>示当断轮迴根本，正指无明妄见也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0489c21"/><lb ed="R016" n="0105b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0489c2101">善男子，有作思惟从有心起，皆是六尘妄想缘气，非 <lb ed="X" n="0489c22"/><lb ed="R016" n="0105b13"/>实心体<anchor xml:id="nkr_note_add_0489c2201" n="0489c2201"/><anchor xml:id="beg0489c2201" n="0489c2201"/>已<anchor xml:id="end0489c2201"/>如空花。用此思惟辨于<persName>佛</persName>境，犹如空花复 <lb ed="X" n="0489c23"/><lb ed="R016" n="0105b14"/>结空果，辗转妄想无有是处。善男子，虚妄浮心多诸 <lb ed="X" n="0489c24"/><lb ed="R016" n="0105b15"/>巧见，不能成就圆觉方便，如是分别非为正问。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490a" n="0490a"/> <lb ed="X" n="0490a01"/><lb ed="R016" n="0105b16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a0101">此直示妄元，结责当機也。意谓但凡夫起心动念， <lb ed="X" n="0490a02"/><lb ed="R016" n="0105b17"/>皆是妄想，非真心也。以此妄想思惟，辨于<persName>佛</persName>境，远 <lb ed="X" n="0490a03"/><lb ed="R016" n="0105b18"/>之远矣。故如邀空花，复结空果，所以辗转但增妄 <lb ed="X" n="0490a04"/><lb ed="R016" n="0106a01"/>想耳。如是虚妄浮心，岂能成就圆觉方便耶？故非 <lb ed="X" n="0490a05"/><lb ed="R016" n="0106a02"/>正问也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a06"/><lb ed="R016" n="0106a03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a0601">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0490a07"/><lb ed="R016" n="0106a04"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0490a0701"><l>金刚藏当知，</l><l><persName>如来</persName>寂灭性，</l><l>未曾有终始，</l> <lb ed="X" n="0490a08"/><lb ed="R016" n="0106a05"/><l>若以轮迴心，</l><l>思惟即旋复，</l><l>但至轮迴际。</l> <lb ed="X" n="0490a09"/><lb ed="R016" n="0106a06"/><l>不能入<persName>佛</persName>海。</l><l>譬如销金矿，</l><l>金非消故有，</l> <lb ed="X" n="0490a10"/><lb ed="R016" n="0106a07"/><l>虽复本来金，</l><l>终以消成就。</l><l>一成真金体。</l> <lb ed="X" n="0490a11"/><lb ed="R016" n="0106a08"/><l>不复重为矿。</l><l>生死与涅槃，</l><l>凡夫及诸<persName>佛</persName>，</l> <lb ed="X" n="0490a12"/><lb ed="R016" n="0106a09"/><l>同为空花相。</l><l>思惟犹幻化，</l><l>何况诘虚妄。</l> <lb ed="X" n="0490a13"/><lb ed="R016" n="0106a10"/><l>若能了此心，</l><l>然後求圆觉</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0490a14"/><lb ed="R016" n="0106a11"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">弥勒章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0490a1401">于是弥勒菩萨在大众中即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右绕 <lb ed="X" n="0490a15"/><lb ed="R016" n="0106a12"/>三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a16"/><lb ed="R016" n="0106a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a1601">请法威仪</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a17"/><lb ed="R016" n="0106a14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a1701">大悲<persName>世尊</persName>廣为菩萨开秘密藏，令诸大众深悟轮迴， <lb ed="X" n="0490a18"/><lb ed="R016" n="0106a15"/>分别邪正，能施末世一切众生无畏道眼，于大涅槃 <lb ed="X" n="0490a19"/><lb ed="R016" n="0106a16"/>生决定信，无复重随轮转境界起循环见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a20"/><lb ed="R016" n="0106a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490a2001">赞谢</p><p xml:id="pX10p0490a2003" cb:place="inline">下正陈请辞。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490a21"/><lb ed="R016" n="0106a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490a2101"><persName>世尊</persName>！若诸菩萨及末世众生，欲遊<persName>如来</persName>大寂灭海，云 <lb ed="X" n="0490a22"/><lb ed="R016" n="0106b01"/>何当断轮迴根本？于诸轮迴有幾种姓？修<persName>佛</persName>菩提幾 <lb ed="X" n="0490a23"/><lb ed="R016" n="0106b02"/>等差别迴入尘劳？当设幾种教化方便度诸众生？唯 <lb ed="X" n="0490a24"/><lb ed="R016" n="0106b03"/>愿不捨救世大悲，令诸修行一切菩萨及末世众生， <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490b" n="0490b"/> <lb ed="X" n="0490b01"/><lb ed="R016" n="0106b04"/>慧目肃淸照耀心镜，圆悟<persName>如来</persName>无上知见。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b02"/><lb ed="R016" n="0106b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b0201">此正陈问義有四，由上<persName>佛</persName>说菩萨修行先断轮迴 <lb ed="X" n="0490b03"/><lb ed="R016" n="0106b06"/>根本，故此首问云何当断者，意谓何等是轮迴根 <lb ed="X" n="0490b04"/><lb ed="R016" n="0106b07"/>本也。故<persName>佛</persName>下答以恩爱贪欲是轮迴根本。二问轮 <lb ed="X" n="0490b05"/><lb ed="R016" n="0106b08"/>迴有幾种姓，<persName>佛</persName>答以因二种障有五性差别。三问 <lb ed="X" n="0490b06"/><lb ed="R016" n="0106b09"/>修行有幾种姓，<persName>佛</persName>答即以五性而显差别。四问菩 <lb ed="X" n="0490b07"/><lb ed="R016" n="0106b10"/>萨度生有幾方便，<persName>佛</persName>答唯以大悲同事愿力。然所 <lb ed="X" n="0490b08"/><lb ed="R016" n="0106b11"/>问正为修行乃及利生者，以菩萨修行本为度生， <lb ed="X" n="0490b09"/><lb ed="R016" n="0106b12"/>而修行亦不捨众生界，以度生即修行也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b10"/><lb ed="R016" n="0106b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1001">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0490b1001" n="0490b1001"/><anchor xml:id="beg0490b1001" n="0490b1001"/>已<anchor xml:id="end0490b1001"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b11"/><lb ed="R016" n="0106b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1101">当機默伫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b12"/><lb ed="R016" n="0106b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1201">尔时，<persName>世尊</persName>告弥勒菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等乃 <lb ed="X" n="0490b13"/><lb ed="R016" n="0106b16"/>能为诸菩萨及末世众生，请问<persName>如来</persName>深奥秘密微妙 <lb ed="X" n="0490b14"/><lb ed="R016" n="0106b17"/>之義，令诸菩萨洁淸慧目，及令一切末世众生永断 <lb ed="X" n="0490b15"/><lb ed="R016" n="0106b18"/>轮迴，心悟实相具无生忍。汝今谛听，当为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b16"/><lb ed="R016" n="0107a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1601">赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b17"/><lb ed="R016" n="0107a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1701">时，弥勒菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b18"/><lb ed="R016" n="0107a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b1801">伫听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b19"/><lb ed="R016" n="0107a04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490b1901">善男子！一切众生从无始际，由有种种恩爱、贪欲，故 <lb ed="X" n="0490b20"/><lb ed="R016" n="0107a05"/>有轮迴。若诸世界一切种姓，卵生、胎生、湿生、化生，皆 <lb ed="X" n="0490b21"/><lb ed="R016" n="0107a06"/>因婬欲而正性命，当知轮迴，爱为根本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490b22"/><lb ed="R016" n="0107a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490b2201">此直答轮迴根本也。无明有二：一发业无明，二润 <lb ed="X" n="0490b23"/><lb ed="R016" n="0107a08"/>生无明。发业者，乃无始最初一念妄动，迷本圆 <lb ed="X" n="0490b24"/><lb ed="R016" n="0107a09"/>明，故号无明。唯此但迷本有之法身，妄认五蕴幻 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0490c" n="0490c"/> <lb ed="X" n="0490c01"/><lb ed="R016" n="0107a10"/>妄身心为我者，乃前文殊章中所说无始本起无 <lb ed="X" n="0490c02"/><lb ed="R016" n="0107a11"/>明也。此虽迷真认妄，尙未续诸生死，但能发业而 <lb ed="X" n="0490c03"/><lb ed="R016" n="0107a12"/><anchor xml:id="nkr_note_add_0490c0301" n="0490c0301"/><anchor xml:id="beg0490c0301" n="0490c0301"/>已<anchor xml:id="end0490c0301"/>。二润生无明，正是生死相续轮迴之报本也。由 <lb ed="X" n="0490c04"/><lb ed="R016" n="0107a13"/>前迷理无明，妄认五蕴身心为我，即于此幻身，复 <lb ed="X" n="0490c05"/><lb ed="R016" n="0107a14"/>起男女好醜憎爱之见，而贪爱婬欲之想，因爱见 <lb ed="X" n="0490c06"/><lb ed="R016" n="0107a15"/>而发，所谓汝爱我心，我怜汝色，以是因缘，百千万 <lb ed="X" n="0490c07"/><lb ed="R016" n="0107a16"/>劫，长在缠缚。故众生迷法身慧命之真性，但以婬 <lb ed="X" n="0490c08"/><lb ed="R016" n="0107a17"/>欲一事，而为受生禀命之正矣。故曰皆因婬欲而 <lb ed="X" n="0490c09"/><lb ed="R016" n="0107a18"/>正性命。当知轮迴，爱为根本，故今修行，欲超生死， <lb ed="X" n="0490c10"/><lb ed="R016" n="0107b01"/>得免轮迴，当以断婬为第一義也。此正与楞严所 <lb ed="X" n="0490c11"/><lb ed="R016" n="0107b02"/>说世出世间，生与无生，尽在婬心，断与不断，故今 <lb ed="X" n="0490c12"/><lb ed="R016" n="0107b03"/>经的指先断婬欲为修行之要。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c13"/><lb ed="R016" n="0107b04"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c1301">由有诸欲助发爱性，是故能令生死相续。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c14"/><lb ed="R016" n="0107b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c1401">此正示爱欲为生死根本也。以众生五蕴身心，元 <lb ed="X" n="0490c15"/><lb ed="R016" n="0107b06"/>因爱欲而有，但以爱欲为性命之正，故贪欲之境 <lb ed="X" n="0490c16"/><lb ed="R016" n="0107b07"/>虽多，即种种诸欲，皆是助发爱性之本，又不止酒 <lb ed="X" n="0490c17"/><lb ed="R016" n="0107b08"/>肉五辛为助因也。以爱根既深，而助发爱性者日 <lb ed="X" n="0490c18"/><lb ed="R016" n="0107b09"/>厚，心心著欲，念念润生，是故能令生死相续也。下 <lb ed="X" n="0490c19"/><lb ed="R016" n="0107b10"/>示轮迴之本。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c20"/><lb ed="R016" n="0107b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0490c2001">欲因爱生，命因欲有。众生爱命，还依欲本。爱欲为因， <lb ed="X" n="0490c21"/><lb ed="R016" n="0107b12"/>爱命为果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0490c22"/><lb ed="R016" n="0107b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0490c2201">此申明爱欲为生死根本也。欲因爱生者，上云由 <lb ed="X" n="0490c23"/><lb ed="R016" n="0107b14"/>有诸欲，助发爱性，盖言诸欲亦从爱而生也，以爱 <lb ed="X" n="0490c24"/><lb ed="R016" n="0107b15"/>为根本，欲为助因故。然欲者贪也，爱者婬根也，以 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491a" n="0491a"/> <lb ed="X" n="0491a01"/><lb ed="R016" n="0107b16"/>众生婬心所爱者，男女之美色，因爱其色，故贪种 <lb ed="X" n="0491a02"/><lb ed="R016" n="0107b17"/>种饮食厚味以养之，铅华锦绣以饰之，荐褥温软 <lb ed="X" n="0491a03"/><lb ed="R016" n="0107b18"/>以适之，乃至声色以悦之，一切诸欲皆从婬心而 <lb ed="X" n="0491a04"/><lb ed="R016" n="0108a01"/>发也，故曰欲因爱生也。命因欲有者，以众生一生 <lb ed="X" n="0491a05"/><lb ed="R016" n="0108a02"/>所欲染者，男女之色也，及死後捨命，未受後报，尙 <lb ed="X" n="0491a06"/><lb ed="R016" n="0108a03"/>有中阴身，此身别无所见，但求欲境，故千万里遥 <lb ed="X" n="0491a07"/><lb ed="R016" n="0108a04"/>见男女交媾之处，若曾有宿染爱缘者，即速疾至 <lb ed="X" n="0491a08"/><lb ed="R016" n="0108a05"/>前，则以男女之想为<anchor xml:id="nkr_note_add_0491a0801" n="0491a0801"/><anchor xml:id="beg0491a0801" n="0491a0801"/>己<anchor xml:id="end0491a0801"/>有，渴爱心极，则乘爱涎流 <lb ed="X" n="0491a09"/><lb ed="R016" n="0108a06"/>入母腹，守此精血，纳想不捨，遂结为胎，此受命之 <lb ed="X" n="0491a10"/><lb ed="R016" n="0108a07"/>元，故曰命因欲有也。故资其生者，乃爱欲为因，及 <lb ed="X" n="0491a11"/><lb ed="R016" n="0108a08"/>受後报之身，乃以爱命为果，此其所以生死相续 <lb ed="X" n="0491a12"/><lb ed="R016" n="0108a09"/>而不休也。楞严众生相续，发明此義，下示轮迴之 <lb ed="X" n="0491a13"/><lb ed="R016" n="0108a10"/>状。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a14"/><lb ed="R016" n="0108a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a1401">由于欲境起诸违顺，境背爱心而生憎嫉，造种种业， <lb ed="X" n="0491a15"/><lb ed="R016" n="0108a12"/>是故复生地狱、饿鬼。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a16"/><lb ed="R016" n="0108a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a1601">此明三涂恶报苦果，皆因婬欲而有也。以爱心炽 <lb ed="X" n="0491a17"/><lb ed="R016" n="0108a14"/>盛，奔趣欲境，然境有违顺，若境顺其心，则爱益滋 <lb ed="X" n="0491a18"/><lb ed="R016" n="0108a15"/>甚，若境违心，便生憎嫉，乃至嗔怒打骂，甚至杀害， <lb ed="X" n="0491a19"/><lb ed="R016" n="0108a16"/>则无恶而不造，所以复招三涂地狱之剧苦，皆因 <lb ed="X" n="0491a20"/><lb ed="R016" n="0108a17"/>爱而致也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a21"/><lb ed="R016" n="0108a18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491a2101">捨恶乐善，复现人天。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491a22"/><lb ed="R016" n="0108b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491a2201">此明由爱而感人天之果也。上言造种种业，总之 <lb ed="X" n="0491a23"/><lb ed="R016" n="0108b02"/>不出十恶业。谓身三，杀、盗、婬。口四，妄言、绮语、两舌、 <lb ed="X" n="0491a24"/><lb ed="R016" n="0108b03"/>恶口。意三，贪、嗔、痴。此十恶业，皆由爱欲而发。若备 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491b" n="0491b"/> <lb ed="X" n="0491b01"/><lb ed="R016" n="0108b04"/>造，则感三涂之报。若平平不造，则感生人道。若增 <lb ed="X" n="0491b02"/><lb ed="R016" n="0108b05"/>修善品，则感生天上。盖人天由爱厌业，道亦从爱 <lb ed="X" n="0491b03"/><lb ed="R016" n="0108b06"/>而致也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b04"/><lb ed="R016" n="0108b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b0401">又知诸爱可厌恶故，弃爱乐捨还滋爱本，便现有为 <lb ed="X" n="0491b05"/><lb ed="R016" n="0108b08"/>增上善果，皆轮迴故不成圣道。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b06"/><lb ed="R016" n="0108b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b0601">上言人天，且指六欲天。报言：六天全未断欲，但不 <lb ed="X" n="0491b07"/><lb ed="R016" n="0108b10"/>作恶，故为十善所感。此明色界<anchor xml:id="nkr_note_add_0491b0701" n="0491b0701"/><anchor xml:id="beg0491b0701" n="0491b0701"/>已<anchor xml:id="end0491b0701"/>上诸天，爱染不 <lb ed="X" n="0491b08"/><lb ed="R016" n="0108b11"/>生，精修梵行。然所修者，但知爱欲是染是粗障，故 <lb ed="X" n="0491b09"/><lb ed="R016" n="0108b12"/>深厌離，故云弃爱乐捨。且欣上是净是妙是離，故 <lb ed="X" n="0491b10"/><lb ed="R016" n="0108b13"/>欣乐取证。然欣亦爱也，故云还滋爱本。由此但名 <lb ed="X" n="0491b11"/><lb ed="R016" n="0108b14"/>有为增上善果，未超生死，故云皆是轮迴，不成圣 <lb ed="X" n="0491b12"/><lb ed="R016" n="0108b15"/>道。良由以爱捨爱，故生死不断，所谓饶君修到非 <lb ed="X" n="0491b13"/><lb ed="R016" n="0108b16"/>非想也。落禅家第二筹，以生死情根未断故也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b14"/><lb ed="R016" n="0108b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1401">是故众生欲脱生死免诸轮迴，先断贪欲及除爱渴。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b15"/><lb ed="R016" n="0108b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b1501">此总结轮迴根本，皆贪欲渴爱之过患也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b16"/><lb ed="R016" n="0109a01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491b1601">善男子！菩萨变化示现世间，非爱为本，但以慈悲令 <lb ed="X" n="0491b17"/><lb ed="R016" n="0109a02"/>彼捨爱，假诸贪欲而入生死。若诸末世一切众生，能 <lb ed="X" n="0491b18"/><lb ed="R016" n="0109a03"/>捨诸欲及除憎爱，永断轮迴，勤求<persName>如来</persName>圆觉境界，于 <lb ed="X" n="0491b19"/><lb ed="R016" n="0109a04"/>淸净心便得开悟。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491b20"/><lb ed="R016" n="0109a05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491b2001">此释疑显权也。恐有疑云：菩萨入诸生死，岂非贪 <lb ed="X" n="0491b21"/><lb ed="R016" n="0109a06"/>欲之过耶？故此释云：菩萨但示贪欲而入生死，以 <lb ed="X" n="0491b22"/><lb ed="R016" n="0109a07"/>同事摄令彼捨贪，乃是权现非实事也。然修行者 <lb ed="X" n="0491b23"/><lb ed="R016" n="0109a08"/>必断贪欲，于淸净心方得开悟耳。</p><p xml:id="pX10p0491b2314" cb:place="inline">上答轮迴根 <lb ed="X" n="0491b24"/><lb ed="R016" n="0109a09"/>本，下答种姓。</p></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0491c" n="0491c"/> <lb ed="X" n="0491c01"/><lb ed="R016" n="0109a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0101">善男子！一切众生由本贪欲发挥无明，显出五性差 <lb ed="X" n="0491c02"/><lb ed="R016" n="0109a11"/>别不等，依二种障而现深浅。云何二障？一者、理障，碍 <lb ed="X" n="0491c03"/><lb ed="R016" n="0109a12"/>正知见；二者、事障，续诸生死。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c04"/><lb ed="R016" n="0109a13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0401">此下答轮迴问。有幾种姓也？谓理事二障为轮迴 <lb ed="X" n="0491c05"/><lb ed="R016" n="0109a14"/>性。性，体也。以理障乃发业无明，事障乃润生无明。 <lb ed="X" n="0491c06"/><lb ed="R016" n="0109a15"/>轮迴生死以二障为体，即修行差别，亦因无明厚 <lb ed="X" n="0491c07"/><lb ed="R016" n="0109a16"/>薄、二障浅深而显也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c08"/><lb ed="R016" n="0109a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c0801">云何五性？善男子，若此二障未得断灭，名未成<persName>佛</persName>。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c09"/><lb ed="R016" n="0109a18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c0901">此下，正答修行有幾种姓，先征後释也。五性者：一、 <lb ed="X" n="0491c10"/><lb ed="R016" n="0109b01"/>凡夫种姓；二、二乘种姓；三、菩萨种姓；四、不定种姓； <lb ed="X" n="0491c11"/><lb ed="R016" n="0109b02"/>五、外道种姓。此初，凡夫种姓也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c12"/><lb ed="R016" n="0109b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1201">若诸众生永捨贪欲，先除事障，未断理障，但能悟入 <lb ed="X" n="0491c13"/><lb ed="R016" n="0109b04"/>声闻、缘觉，未能显住菩萨境界。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c14"/><lb ed="R016" n="0109b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c1401">此二乘种姓也。以二乘人但断六识三毒，離分段 <lb ed="X" n="0491c15"/><lb ed="R016" n="0109b06"/>生死，故云永捨贪欲。经云：但尽生死谓为灭度，其 <lb ed="X" n="0491c16"/><lb ed="R016" n="0109b07"/>实未得一切灭度。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c17"/><lb ed="R016" n="0109b08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c1701">善男子！若诸末世一切众生，欲泛<persName>如来</persName>大圆觉海，先 <lb ed="X" n="0491c18"/><lb ed="R016" n="0109b09"/>当发愿勤断二障；二障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1801" n="0491c1801"/><anchor xml:id="beg0491c1801" n="0491c1801"/>已<anchor xml:id="end0491c1801"/>伏，即能悟入菩萨境界；若 <lb ed="X" n="0491c19"/><lb ed="R016" n="0109b10"/>事、理障<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c1901" n="0491c1901"/><anchor xml:id="beg0491c1901" n="0491c1901"/>已<anchor xml:id="end0491c1901"/>永断灭，即入<persName>如来</persName>微妙圆觉，满足菩提及 <lb ed="X" n="0491c20"/><lb ed="R016" n="0109b11"/>大涅槃。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c21"/><lb ed="R016" n="0109b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0491c2101">此菩萨种姓也。三贤伏二障，地上断二障。论云：分 <lb ed="X" n="0491c22"/><lb ed="R016" n="0109b13"/>别二障极喜无，六七俱生地地除。若金刚道後异 <lb ed="X" n="0491c23"/><lb ed="R016" n="0109b14"/>熟<anchor xml:id="nkr_note_add_0491c2301" n="0491c2301"/><anchor xml:id="beg0491c2301" n="0491c2301"/>已<anchor xml:id="end0491c2301"/>空，则二障永断，即入<persName>如来</persName>大涅槃海。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0491c24"/><lb ed="R016" n="0109b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0491c2401">善男子！一切众生皆证圆觉，逢善知识，依彼所作因 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492a" n="0492a"/> <lb ed="X" n="0492a01"/><lb ed="R016" n="0109b16"/>地法行，尔时修习便有顿渐；若遇<persName>如来</persName>无上菩提正 <lb ed="X" n="0492a02"/><lb ed="R016" n="0109b17"/>修行路，根无大小皆成<persName>佛</persName>果。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a03"/><lb ed="R016" n="0109b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a0301">此不定种姓也。若言一切众生皆证圆觉，则各各 <lb ed="X" n="0492a04"/><lb ed="R016" n="0110a01"/>皆是<persName>如来</persName>种姓矣，何有不定之差耶？但彼各人所 <lb ed="X" n="0492a05"/><lb ed="R016" n="0110a02"/>遇善知识，依各自修因地法行而开示之，因此修 <lb ed="X" n="0492a06"/><lb ed="R016" n="0110a03"/>习则有顿渐不同。此不定性在师不在根，所谓闻 <lb ed="X" n="0492a07"/><lb ed="R016" n="0110a04"/>熏成种也。若遇大善知识，以<persName>如来</persName>正修行路开导 <lb ed="X" n="0492a08"/><lb ed="R016" n="0110a05"/>修行，则根无大小皆成<persName>佛</persName>果。此显<persName>佛</persName>性是一，因师 <lb ed="X" n="0492a09"/><lb ed="R016" n="0110a06"/>不定，故楞伽要亲最勝知识也。此则三乘皆不定 <lb ed="X" n="0492a10"/><lb ed="R016" n="0110a07"/>摄。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a11"/><lb ed="R016" n="0110a08"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1101">若诸众生虽求善友，遇邪见者未得正悟，是则名为 <lb ed="X" n="0492a12"/><lb ed="R016" n="0110a09"/>外道种姓，邪师过谬，非众生咎。是名众生五性差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a13"/><lb ed="R016" n="0110a10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a1301">此外道种姓也。既云一切众生皆证圆觉，无有不 <lb ed="X" n="0492a14"/><lb ed="R016" n="0110a11"/>成<persName>佛</persName>者，何得有耶？良由所遇邪师邪教，故成邪耳。 <lb ed="X" n="0492a15"/><lb ed="R016" n="0110a12"/>此但邪师之过，非众生<persName>佛</persName>性之过也。此经圆教大 <lb ed="X" n="0492a16"/><lb ed="R016" n="0110a13"/>乘，无機不摄，以因师邪而邪。若捨邪归正，无一不 <lb ed="X" n="0492a17"/><lb ed="R016" n="0110a14"/>成<persName>佛</persName>者。阐提作<persName>佛</persName>，義见于此。</p><p xml:id="pX10p0492a1712" cb:place="inline">上答修习差别，下 <lb ed="X" n="0492a18"/><lb ed="R016" n="0110a15"/>答化生差别。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a19"/><lb ed="R016" n="0110a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492a1901">善男子！菩萨唯以大悲方便，入诸世间开发未悟，乃 <lb ed="X" n="0492a20"/><lb ed="R016" n="0110a17"/>至示现种种形相逆顺境界，与其同事化令成<persName>佛</persName>，皆 <lb ed="X" n="0492a21"/><lb ed="R016" n="0110a18"/>依无始淸净愿力。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492a22"/><lb ed="R016" n="0110b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492a2201">此答菩萨迴入尘劳有幾方便之问也。谓菩萨利 <lb ed="X" n="0492a23"/><lb ed="R016" n="0110b02"/>生方便虽多，唯以大悲为首，大愿持之，以同事摄 <lb ed="X" n="0492a24"/><lb ed="R016" n="0110b03"/>之，是为妙行。然菩萨度生以四摄法，所谓佈施、爱 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492b" n="0492b"/> <lb ed="X" n="0492b01"/><lb ed="R016" n="0110b04"/>语、利行、同事，此经重在断欲为首，故独称同事为 <lb ed="X" n="0492b02"/><lb ed="R016" n="0110b05"/>断爱之妙行也。苟非愿力所持，<g ref="#CB00155">冒</g>然同事，无不堕 <lb ed="X" n="0492b03"/><lb ed="R016" n="0110b06"/>者，故要依无始淸净愿力也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b04"/><lb ed="R016" n="0110b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b0401">若诸末世一切众生，于大圆觉起增上心，当发菩萨 <lb ed="X" n="0492b05"/><lb ed="R016" n="0110b08"/>淸净大愿，应作是言：愿我今者住<persName>佛</persName>圆觉求善知识， <lb ed="X" n="0492b06"/><lb ed="R016" n="0110b09"/>莫値外道及与二乘，依愿修行渐断诸障，障尽愿满 <lb ed="X" n="0492b07"/><lb ed="R016" n="0110b10"/>便登解脱淸净法殿，证大圆觉妙莊严域。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b08"/><lb ed="R016" n="0110b11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b0801">此言不但菩萨利生依大愿力，即末世修行之人， <lb ed="X" n="0492b09"/><lb ed="R016" n="0110b12"/>亦当以大愿持心，故不堕邪见也。谓菩萨修行，于 <lb ed="X" n="0492b10"/><lb ed="R016" n="0110b13"/>大圆觉起增上心者，此乃决志成<persName>佛</persName>之人也。故先 <lb ed="X" n="0492b11"/><lb ed="R016" n="0110b14"/>发愿言：我今住<persName>佛</persName>圆觉，志愿成<persName>佛</persName>，故所求知识，莫 <lb ed="X" n="0492b12"/><lb ed="R016" n="0110b15"/>値外道邪师及二乘劣解，壞我善根。愿得菩萨最 <lb ed="X" n="0492b13"/><lb ed="R016" n="0110b16"/>勝知识，依教修行，渐断诸障。若得障尽愿满，则成 <lb ed="X" n="0492b14"/><lb ed="R016" n="0110b17"/>就<persName>佛</persName>果矣。妙莊严域，乃<persName>佛</persName>之果海也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b15"/><lb ed="R016" n="0110b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492b1501">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0492b16"/><lb ed="R016" n="0111a01"/><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b1601"><l>弥勒汝当知，</l><l>一切诸众生，</l><l>不得大解脱，</l> <lb ed="X" n="0492b17"/><lb ed="R016" n="0111a02"/><l>皆由贪欲故，</l><l>堕落于生死。</l><l>若能断增爱，</l> <lb ed="X" n="0492b18"/><lb ed="R016" n="0111a03"/><l>及与贪嗔痴，</l><l>不因差别性，</l><l>皆得成<persName>佛</persName>道。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0492b19"/><lb ed="R016" n="0111a04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492b1901">长行言：五性因二障而有差别。偈言：但能顿断烦 <lb ed="X" n="0492b20"/><lb ed="R016" n="0111a05"/>恼，不拘五性差别，则当一时顿成<persName>佛</persName>果也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492b21"/><lb ed="R016" n="0111a06"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0492b2101"><l>二障永消灭，</l><l>求师得正悟，</l><l>随顺菩萨愿。</l> <lb ed="X" n="0492b22"/><lb ed="R016" n="0111a07"/><l>依止大涅槃。</l><l>十方诸菩萨，</l><l>皆以大悲愿，</l> <lb ed="X" n="0492b23"/><lb ed="R016" n="0111a08"/><l>示现入生死。</l><l>现在修行者，</l><l>及末世众生，</l> <lb ed="X" n="0492b24"/><lb ed="R016" n="0111a09"/><l>勤断诸爱见，</l><l>便归大圆觉</l></lg></cb:div> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0492c" n="0492c"/> <lb ed="X" n="0492c01"/><lb ed="R016" n="0111a10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="2">淸净慧章</cb:mulu><p xml:id="pX10p0492c0101">于是淸净慧菩萨在大众中，即从座起，顶礼<persName>佛</persName>足，右 <lb ed="X" n="0492c02"/><lb ed="R016" n="0111a11"/>绕三迊，长跪叉手而白<persName>佛</persName>言：</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c03"/><lb ed="R016" n="0111a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0301">进问威仪。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c04"/><lb ed="R016" n="0111a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0401">大悲<persName>世尊</persName>，为我等辈，廣说如是，不思议事，本所不见， <lb ed="X" n="0492c05"/><lb ed="R016" n="0111a14"/>本所不闻。我等今者，蒙<persName>佛</persName>善诱，身心泰然，得大饶益。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c06"/><lb ed="R016" n="0111a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c0601">赞谢</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c07"/><lb ed="R016" n="0111a16"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c0701">愿为诸来一切法众，褈宣法王圆满觉性。一切众生 <lb ed="X" n="0492c08"/><lb ed="R016" n="0111a17"/>及诸菩萨、<persName>如来</persName><persName>世尊</persName>，所证所得云何差别，令末世众 <lb ed="X" n="0492c09"/><lb ed="R016" n="0111a18"/>生闻此圣教，随顺开悟渐次能入？</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c10"/><lb ed="R016" n="0111b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1001">此问圆觉妙性圣凡平等，因何而有修证差别也？ <lb ed="X" n="0492c11"/><lb ed="R016" n="0111b02"/>因前云知是空花即无轮转，此则一超顿登<persName>佛</persName>地 <lb ed="X" n="0492c12"/><lb ed="R016" n="0111b03"/>不涉渐次矣。又云一切众生皆证圆觉，此则本无 <lb ed="X" n="0492c13"/><lb ed="R016" n="0111b04"/>差别之性矣。上问差别，<persName>佛</persName>答以因二障浅深而有。 <lb ed="X" n="0492c14"/><lb ed="R016" n="0111b05"/>今问修证差别，意谓觉性既是平等，则二障亦不 <lb ed="X" n="0492c15"/><lb ed="R016" n="0111b06"/>能为差别，故今问从凡至圣修证云何而有差别也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c16"/><lb ed="R016" n="0111b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1601">作是语<anchor xml:id="nkr_note_add_0492c1601" n="0492c1601"/><anchor xml:id="beg0492c1601" n="0492c1601"/>已<anchor xml:id="end0492c1601"/>，五体投地，如是三请，终而复始。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c17"/><lb ed="R016" n="0111b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c1701">当機默伫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c18"/><lb ed="R016" n="0111b09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c1801">尔时，<persName>世尊</persName>告淸净慧菩萨言：善哉，善哉！善男子！汝等 <lb ed="X" n="0492c19"/><lb ed="R016" n="0111b10"/>乃能为末世众生请问<persName>如来</persName>渐次差别。汝今谛听，当 <lb ed="X" n="0492c20"/><lb ed="R016" n="0111b11"/>为汝说。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c21"/><lb ed="R016" n="0111b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2101">赞许。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c22"/><lb ed="R016" n="0111b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2201">时，淸净慧菩萨奉教欢喜，及诸大众默然而听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c23"/><lb ed="R016" n="0111b14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0492c2301">伫听。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0492c24"/><lb ed="R016" n="0111b15"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0492c2401">善男子！圆觉自性非性性有，循诸性起无取无证，于 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493a" n="0493a"/> <lb ed="X" n="0493a01"/><lb ed="R016" n="0111b16"/>实相中实无菩萨及诸众生。何以故？菩萨众生皆是 <lb ed="X" n="0493a02"/><lb ed="R016" n="0111b17"/>幻化，幻化灭故无取证者。譬如眼根不自见眼，性自 <lb ed="X" n="0493a03"/><lb ed="R016" n="0111b18"/>平等无平等者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a04"/><lb ed="R016" n="0112a01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a0401">因问：觉性是一，云何圣凡修证差别不同？故<persName>佛</persName>先 <lb ed="X" n="0493a05"/><lb ed="R016" n="0112a02"/>示以觉性本来平等无二，菩萨众生亦无取证次 <lb ed="X" n="0493a06"/><lb ed="R016" n="0112a03"/>第。自性无性，故云非性。凡圣皆具，故云性有。随缘 <lb ed="X" n="0493a07"/><lb ed="R016" n="0112a04"/>而现，故云循诸性起，本无修证次第。然後示以妄 <lb ed="X" n="0493a08"/><lb ed="R016" n="0112a05"/>功用中，便显差别也。眼不见眼，喩觉性本无能所 <lb ed="X" n="0493a09"/><lb ed="R016" n="0112a06"/>对待。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a10"/><lb ed="R016" n="0112a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a1001">众生迷倒未能除灭一切幻化，于灭未灭妄功用中 <lb ed="X" n="0493a11"/><lb ed="R016" n="0112a08"/>便显差别。若得<persName>如来</persName>寂灭随顺，实无寂灭及寂灭者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a12"/><lb ed="R016" n="0112a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a1201">此示因众生迷倒，妄有差别，其实了无能所取证 <lb ed="X" n="0493a13"/><lb ed="R016" n="0112a10"/>也。下示无差别之差别。旧解约天台六即以释之， <lb ed="X" n="0493a14"/><lb ed="R016" n="0112a11"/>谓性自平等，凡圣不二，故云理即。上云觉性平等， <lb ed="X" n="0493a15"/><lb ed="R016" n="0112a12"/>理本一味也。今因众生迷倒，幻化未灭，妄功用中， <lb ed="X" n="0493a16"/><lb ed="R016" n="0112a13"/>便显差别。此显六即差别，因迷而有也。若究竟穷 <lb ed="X" n="0493a17"/><lb ed="R016" n="0112a14"/>源，寂灭无二。若委明六字，则不生上慢。若悟即字， <lb ed="X" n="0493a18"/><lb ed="R016" n="0112a15"/>则不生退屈。此天台之圆旨也。上总示圆理，下示 <lb ed="X" n="0493a19"/><lb ed="R016" n="0112a16"/>六即，经義相符，故以释之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a20"/><lb ed="R016" n="0112a17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493a2001">善男子，一切众生从无始来，由妄想我及<anchor xml:id="nkr_note_orig_0493001" n="0493001"/>我爱者，曾 <lb ed="X" n="0493a21"/><lb ed="R016" n="0112a18"/>不自知念念生灭，故起憎爱，耽著五欲。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493a22"/><lb ed="R016" n="0112b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493a2201">此示理即也。以众生全体在迷，约<persName>佛</persName>性在迷，故云 <lb ed="X" n="0493a23"/><lb ed="R016" n="0112b02"/>理。众生即<persName>佛</persName>，故云理即。以迷觉性而为妄想，偝法 <lb ed="X" n="0493a24"/><lb ed="R016" n="0112b03"/>身而认五蕴，故云由妄想我。执妄身为我，我见坚 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493b" n="0493b"/> <lb ed="X" n="0493b01"/><lb ed="R016" n="0112b04"/>固不捨，故云及爱我者，曾不自知，念念生灭，造诸 <lb ed="X" n="0493b02"/><lb ed="R016" n="0112b05"/>恶业。然造业者，乃<persName>佛</persName>性也，故云理即。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b03"/><lb ed="R016" n="0112b06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0301">若遇善友，教令开悟净圆觉性，发明起灭，即知此生 <lb ed="X" n="0493b04"/><lb ed="R016" n="0112b07"/>性自劳虑。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b05"/><lb ed="R016" n="0112b08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b0501">此名字即也。以众生迷<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b0501" n="0493b0501"/><anchor xml:id="beg0493b0501" n="0493b0501"/>己<anchor xml:id="end0493b0501"/>，不知本有<persName>佛</persName>性，若遇善 <lb ed="X" n="0493b06"/><lb ed="R016" n="0112b09"/>知识开导，了悟自性生即无生，知本是<persName>佛</persName>，以知名 <lb ed="X" n="0493b07"/><lb ed="R016" n="0112b10"/>识字，即知之一字即<persName>佛</persName>性也，故云名字即。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b08"/><lb ed="R016" n="0112b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b0801">若复有人劳虑永断得法界净，即彼净解为自障碍， <lb ed="X" n="0493b09"/><lb ed="R016" n="0112b12"/>故于圆觉而不自在，此名凡夫随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b10"/><lb ed="R016" n="0112b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1001">此观行即也。此天台圆教五品观行位人，圆伏五 <lb ed="X" n="0493b11"/><lb ed="R016" n="0112b14"/>住，先断见思，故云劳虑永断。三毒不行，故云得法 <lb ed="X" n="0493b12"/><lb ed="R016" n="0112b15"/>界净。耽著净境，故云净解为碍。无明全在，故于圆 <lb ed="X" n="0493b13"/><lb ed="R016" n="0112b16"/>觉而不自在。天台判圆观行位与别信位同断见 <lb ed="X" n="0493b14"/><lb ed="R016" n="0112b17"/>思，名为外凡，故结名凡夫。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b15"/><lb ed="R016" n="0112b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b1501">善男子！一切菩萨见解为碍，虽断解碍犹住见觉，觉 <lb ed="X" n="0493b16"/><lb ed="R016" n="0113a01"/>碍为碍而不自在，此名菩萨未入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b17"/><lb ed="R016" n="0113a02"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b1701">此相似即也。三贤位人，观智增明，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1701" n="0493b1701"/><anchor xml:id="beg0493b1701" n="0493b1701"/>已<anchor xml:id="end0493b1701"/>见前。净解为 <lb ed="X" n="0493b18"/><lb ed="R016" n="0113a03"/>碍，今<anchor xml:id="nkr_note_add_0493b1801" n="0493b1801"/><anchor xml:id="beg0493b1801" n="0493b1801"/>已<anchor xml:id="end0493b1801"/>断之。所断虽亡，能断观智，名为见觉。此能 <lb ed="X" n="0493b19"/><lb ed="R016" n="0113a04"/>见之见觉为碍，能所未亡，故于圆觉而不自在。结 <lb ed="X" n="0493b20"/><lb ed="R016" n="0113a05"/>名未入地者，正指三贤也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b21"/><lb ed="R016" n="0113a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493b2101">善男子！有照、有觉，俱名障碍。是故，菩萨常觉不住，照 <lb ed="X" n="0493b22"/><lb ed="R016" n="0113a07"/>与照者同时寂灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493b23"/><lb ed="R016" n="0113a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493b2301">此分真即也。照是所照之境，乃净解。觉是能观之 <lb ed="X" n="0493b24"/><lb ed="R016" n="0113a09"/>智，乃见觉。即前二位，以对待未亡，故俱名障碍。今 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0493c" n="0493c"/> <lb ed="X" n="0493c01"/><lb ed="R016" n="0113a10"/>地上菩萨，<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0101" n="0493c0101"/><anchor xml:id="beg0493c0101" n="0493c0101"/>已<anchor xml:id="end0493c0101"/>证平等真如，以即体之智，还照寂灭 <lb ed="X" n="0493c02"/><lb ed="R016" n="0113a11"/>之体，故照而非照，不住照功，故云常觉不住。以理 <lb ed="X" n="0493c03"/><lb ed="R016" n="0113a12"/>智一如，故同时寂灭。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c04"/><lb ed="R016" n="0113a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c0401">譬如有人自断其首，首<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0401" n="0493c0401"/><anchor xml:id="beg0493c0401" n="0493c0401"/>已<anchor xml:id="end0493c0401"/>断故无能断者，则以碍心 <lb ed="X" n="0493c05"/><lb ed="R016" n="0113a14"/>自灭诸碍，碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c0501" n="0493c0501"/><anchor xml:id="beg0493c0501" n="0493c0501"/>已<anchor xml:id="end0493c0501"/>断灭无灭碍者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c06"/><lb ed="R016" n="0113a15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c0601">此以喩明观智俱泯，能所两忘也。人喩能照，首喩 <lb ed="X" n="0493c07"/><lb ed="R016" n="0113a16"/>所照，所照既亡，能照亦泯，故喩无能断者。然以照 <lb ed="X" n="0493c08"/><lb ed="R016" n="0113a17"/>为碍者，楞严云：圆明照生。所以圆明体中本无能 <lb ed="X" n="0493c09"/><lb ed="R016" n="0113a18"/>所，但起一照心，则形所相，故以照为碍也。以诸无 <lb ed="X" n="0493c10"/><lb ed="R016" n="0113b01"/>明通名诸碍，非照不灭，故以碍灭碍也。若诸碍<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c1001" n="0493c1001"/><anchor xml:id="beg0493c1001" n="0493c1001"/>已<anchor xml:id="end0493c1001"/> <lb ed="X" n="0493c11"/><lb ed="R016" n="0113b02"/>断，则照亦不立，故无灭碍者。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c12"/><lb ed="R016" n="0113b03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c1201">修多罗教如标月指，若复见月，了知所标毕竟非月； <lb ed="X" n="0493c13"/><lb ed="R016" n="0113b04"/>一切<persName>如来</persName>种种言说开示菩萨亦复如是。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c14"/><lb ed="R016" n="0113b05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c1401">此显地上菩萨之实证也。谓菩萨修行未悟自性， <lb ed="X" n="0493c15"/><lb ed="R016" n="0113b06"/>故<persName>佛</persName>假种种言教开示为悟心之方，故如指指月。 <lb ed="X" n="0493c16"/><lb ed="R016" n="0113b07"/>今既了悟自心，则一切言说皆剩法矣，故如见月 <lb ed="X" n="0493c17"/><lb ed="R016" n="0113b08"/>知指非月也。以凡有修断观智能所之说，皆标月 <lb ed="X" n="0493c18"/><lb ed="R016" n="0113b09"/>之指耳。今既证一心，则能所双忘，观照俱泯，同时 <lb ed="X" n="0493c19"/><lb ed="R016" n="0113b10"/>寂灭矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c20"/><lb ed="R016" n="0113b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0493c2001">此名菩萨<anchor xml:id="nkr_note_add_0493c2001" n="0493c2001"/><anchor xml:id="beg0493c2001" n="0493c2001"/>已<anchor xml:id="end0493c2001"/>入地者随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0493c21"/><lb ed="R016" n="0113b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0493c2101">此结位也。此经单以圆照觉相为宗，故位次不说 <lb ed="X" n="0493c22"/><lb ed="R016" n="0113b13"/>所断，但约观行浅深，以明位之高下。若对普贤章 <lb ed="X" n="0493c23"/><lb ed="R016" n="0113b14"/>中云：应当远離一切幻化虚妄境界，由坚执持远 <lb ed="X" n="0493c24"/><lb ed="R016" n="0113b15"/>離心故，即净解未忘，当观行位。心如幻者，亦复远 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494a" n="0494a"/> <lb ed="X" n="0494a01"/><lb ed="R016" n="0113b16"/>離，即见觉为碍，当相似位。有觉有照，同时寂灭，即 <lb ed="X" n="0494a02"/><lb ed="R016" n="0113b17"/>远離为幻，亦复远離，当分真位。下言一切障碍，即 <lb ed="X" n="0494a03"/><lb ed="R016" n="0113b18"/>究竟觉，即離远離幻；亦复远離，得无所離，名究竟 <lb ed="X" n="0494a04"/><lb ed="R016" n="0114a01"/>觉，当究竟即。经旨了然，幸深观之。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a05"/><lb ed="R016" n="0114a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a0501">善男子！一切障碍即究竟觉，得念、失念无非解脱，成 <lb ed="X" n="0494a06"/><lb ed="R016" n="0114a03"/>法、破法皆名涅槃，智慧、愚痴通为般若，菩萨、外道所 <lb ed="X" n="0494a07"/><lb ed="R016" n="0114a04"/>成就法同是菩提，无明、真如无异境界，诸戒、定、慧及 <lb ed="X" n="0494a08"/><lb ed="R016" n="0114a05"/>婬、怒、痴俱是梵行，众生、国土同一法性，地狱、天宫皆 <lb ed="X" n="0494a09"/><lb ed="R016" n="0114a06"/>为净土，有性、无性齐成<persName>佛</persName>道，一切烦恼毕竟解脱，法 <lb ed="X" n="0494a10"/><lb ed="R016" n="0114a07"/>界海慧照了诸相犹如虚空，此名<persName>如来</persName>随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a11"/><lb ed="R016" n="0114a08"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1101">此究竟，即以示平等<persName>佛</persName>慧也。其得念失念等十对 <lb ed="X" n="0494a12"/><lb ed="R016" n="0114a09"/>等法，皆迷悟边事。良以圆觉妙性，不属迷悟对待 <lb ed="X" n="0494a13"/><lb ed="R016" n="0114a10"/>因果，故一切寂灭，平等一如。以妄见而观，则有二 <lb ed="X" n="0494a14"/><lb ed="R016" n="0114a11"/>相。若以法界海慧照之，则犹如虚空，一切诸相，了 <lb ed="X" n="0494a15"/><lb ed="R016" n="0114a12"/>不可得矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a16"/><lb ed="R016" n="0114a13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494a1601">善男子！但诸菩萨及末世众生，居一切时不起妄念， <lb ed="X" n="0494a17"/><lb ed="R016" n="0114a14"/>于诸妄心亦不息灭，住妄想境不加了知，于无了知 <lb ed="X" n="0494a18"/><lb ed="R016" n="0114a15"/>不辨真实。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494a19"/><lb ed="R016" n="0114a16"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494a1901">此的示平等安心之妙也。上言位有高下，证有次 <lb ed="X" n="0494a20"/><lb ed="R016" n="0114a17"/>第者，皆为不了寂灭心体，妄有修证，不忘能所对 <lb ed="X" n="0494a21"/><lb ed="R016" n="0114a18"/>待，故悟有浅深。今示平等一心，任运合道，乃圆悟 <lb ed="X" n="0494a22"/><lb ed="R016" n="0114b01"/>顿证之妙旨也。以众生日用现证，全是<persName>如来</persName>平等 <lb ed="X" n="0494a23"/><lb ed="R016" n="0114b02"/>法身。若一念不生，全体自现。故云：居一切时不得， <lb ed="X" n="0494a24"/><lb ed="R016" n="0114b03"/>故起妄念。以纔起一念，即迷现量故也。谓众生妄 <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494b" n="0494b"/> <lb ed="X" n="0494b01"/><lb ed="R016" n="0114b04"/>想，本自无性，原是真心。若息妄求真，似斩头觅活。 <lb ed="X" n="0494b02"/><lb ed="R016" n="0114b05"/>故云：于诸妄心，亦不息灭。以妄想境界，本是一真， <lb ed="X" n="0494b03"/><lb ed="R016" n="0114b06"/>不容拟议。若更加了知之心，即是扬声止响。故云： <lb ed="X" n="0494b04"/><lb ed="R016" n="0114b07"/>住妄想境界，不加了知。不加了知处，即是真知。若 <lb ed="X" n="0494b05"/><lb ed="R016" n="0114b08"/>起心更辨，别求真实，则头上安头，弥增顚倒。故云： <lb ed="X" n="0494b06"/><lb ed="R016" n="0114b09"/>于无了知，不辨真实。此道人日用安心的诀。苟能 <lb ed="X" n="0494b07"/><lb ed="R016" n="0114b10"/>任运如斯，则心心合道，念念证真，不起灭定，而现 <lb ed="X" n="0494b08"/><lb ed="R016" n="0114b11"/>度生事业矣。从上诸祖，未有不入此法门者。此参 <lb ed="X" n="0494b09"/><lb ed="R016" n="0114b12"/>禅向上一路，所谓衲僧巴鼻也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b10"/><lb ed="R016" n="0114b13"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1001">彼诸众生闻是法门，信解受持不生惊畏，是则名为 <lb ed="X" n="0494b11"/><lb ed="R016" n="0114b14"/>随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b12"/><lb ed="R016" n="0114b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1201">此直指顿悟安心，乃修行之要也。此法门即上居 <lb ed="X" n="0494b13"/><lb ed="R016" n="0114b16"/>一切时等，以此法难信难解难持，若闻而不生惊 <lb ed="X" n="0494b14"/><lb ed="R016" n="0114b17"/>怖者，可谓善能随顺觉性也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b15"/><lb ed="R016" n="0114b18"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b1501">善男子！汝等当知，如是众生<anchor xml:id="nkr_note_add_0494b1501" n="0494b1501"/><anchor xml:id="beg0494b1501" n="0494b1501"/>已<anchor xml:id="end0494b1501"/>曾供养百千万亿恒 <lb ed="X" n="0494b16"/><lb ed="R016" n="0115a01"/>河沙诸<persName>佛</persName>及大菩萨，殖众德本，<persName>佛</persName>说是人名为成就 <lb ed="X" n="0494b17"/><lb ed="R016" n="0115a02"/>一切种智。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b18"/><lb ed="R016" n="0115a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494b1801">此结上顿悟任运合道之機，皆夙因深厚者，方能 <lb ed="X" n="0494b19"/><lb ed="R016" n="0115a04"/>信受不疑也。此等之人，虽居因位，决定成<persName>佛</persName>无疑矣。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494b20"/><lb ed="R016" n="0115a05"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pX10p0494b2001">尔时，<persName>世尊</persName>欲褈宣此義，而说偈言：</p> <lb ed="X" n="0494b21"/><lb ed="R016" n="0115a06"/><lg xml:id="lgX10p0494b2101"><l>淸净慧当知，</l><l>圆满菩提性，</l><l>无取亦无证，</l> <lb ed="X" n="0494b22"/><lb ed="R016" n="0115a07"/><l>无菩萨众生，</l><l>此颂觉性平等本无差别。</l> <lb ed="X" n="0494b23"/><lb ed="R016" n="0115a08"/><l>觉与未觉时，</l><l>渐次有差别。</l><l>众生为解碍，</l> <lb ed="X" n="0494b24"/><lb ed="R016" n="0115a09"/><l>菩萨未離觉，</l><l>入地永寂灭，</l><l>不住一切相。</l> <pb ed="X" xml:id="X10.0258.0494c" n="0494c"/> <lb ed="X" n="0494c01"/><lb ed="R016" n="0115a10"/><l>大觉悉圆满，</l><l>名为遍随顺。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0494c02"/><lb ed="R016" n="0115a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0201">初二句总颂差别，所以众生一句观行即，菩萨一 <lb ed="X" n="0494c03"/><lb ed="R016" n="0115a12"/>句相似即，入地二句颂分真即，大觉二句颂究竟 <lb ed="X" n="0494c04"/><lb ed="R016" n="0115a13"/>即。然初句觉与未觉，亦赅摄理即、名字即也。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c05"/><lb ed="R016" n="0115a14"/><cb:div type="orig"><lg type="regular" xml:id="lgX10p0494c0501"><l>末世诸众生，</l><l>心不生虚妄，</l><l><persName>佛</persName>说如是人，</l> <lb ed="X" n="0494c06"/><lb ed="R016" n="0115a15"/><l>现世即菩萨，</l><l>供养恒沙<persName>佛</persName>，</l><l>功德<anchor xml:id="nkr_note_add_0494c0601" n="0494c0601"/><anchor xml:id="beg0494c0601" n="0494c0601"/>已<anchor xml:id="end0494c0601"/>圆满。</l> <lb ed="X" n="0494c07"/><lb ed="R016" n="0115a16"/><l>虽有多方便，</l><l>皆名随顺智。</l></lg></cb:div> <lb ed="X" n="0494c08"/><lb ed="R016" n="0115a17"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pX10p0494c0801">末二句总颂位行虽差，皆随顺觉性。</p></cb:div> <lb ed="X" n="0494c09"/><lb ed="R016" n="0115a18"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>圆觉经直解卷上</cb:jhead></cb:juan> </cb:div></body> <back> <cb:div type="apparatus"> <head>挍注</head> <p> <app from="#beg0480c2001" to="#end0480c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp4" cb:provider="来函：CB Online (2023-01-04)">身<note type="cf1">X22n0423_p0573b01</note></lem><rdg wit="#wit.orig">有</rdg></app> <app from="#beg0481c0801" to="#end0481c0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0481c1301" to="#end0481c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0482a2101" to="#end0482a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0482a2301" to="#end0482a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0482c1501" to="#end0482c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0483b2001" to="#end0483b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0484a1501" to="#end0484a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0484b2001" to="#end0484b2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0484c1301" to="#end0484c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0485a1701" to="#end0485a1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0485b0701" to="#end0485b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0486b0501" to="#end0486b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0486c1701" to="#end0486c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0488b2101" to="#end0488b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0488b2401" to="#end0488b2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489a1901" to="#end0489a1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489b1401" to="#end0489b1401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489c1101" to="#end0489c1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489c1501" to="#end0489c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489c1701" to="#end0489c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0489c2201" to="#end0489c2201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0490b1001" to="#end0490b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0490c0301" to="#end0490c0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0491a0801" to="#end0491a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0491b0701" to="#end0491b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0491c1801" to="#end0491c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0491c1901" to="#end0491c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0491c2301" to="#end0491c2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0492c1601" to="#end0492c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493b0501" to="#end0493b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493b1701" to="#end0493b1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493b1801" to="#end0493b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493c0101" to="#end0493c0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493c0401" to="#end0493c0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493c0501" to="#end0493c0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493c1001" to="#end0493c1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0493c2001" to="#end0493c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0494b1501" to="#end0494b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> <app from="#beg0494c0601" to="#end0494c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp5">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app> </p> </cb:div> <cb:div type="xuzang-notes"> <head>卍续藏 挍注</head> <p> <note n="0480001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0480001">恩疑思</note> <note n="0487001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0487001">问疑开</note> <note n="0493001" resp="#resp2" place="foot text" type="orig" target="#nkr_note_orig_0493001">我爱经作爱我</note> </p> </cb:div> <cb:div type="add-notes"> <head>新增挍注</head> <p> <note n="0480c2001" resp="#resp3" type="add" cb:note_key="X10.0480c20.14" target="#nkr_note_add_0480c2001">身【CB】，有【卍续】</note> <note n="0481c0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c0801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0481c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0481c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0482a2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0482a2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482a2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0482c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0482c1501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0483b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0483b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0484a1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484a1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0484b2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484b2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0484c1301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0484c1301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0485a1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485a1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0485b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0485b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0486b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486b0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0486c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0486c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0488b2101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0488b2401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0488b2401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489a1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489a1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489b1401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489b1401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489c1101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489c1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489c1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0489c2201" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0489c2201">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0490b1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490b1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0490c0301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0490c0301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0491a0801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491a0801">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0491b0701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491b0701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0491c1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0491c1901" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c1901">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0491c2301" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0491c2301">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0492c1601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0492c1601">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493b0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b0501">己【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493b1701" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1701">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493b1801" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493b1801">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493c0101" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0101">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493c0401" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0401">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493c0501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c0501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493c1001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c1001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0493c2001" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0493c2001">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0494b1501" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494b1501">已【CB】，巳【卍续】</note> <note n="0494c0601" resp="#resp3" type="add" target="#nkr_note_add_0494c0601">已【CB】，巳【卍续】</note> </p> </cb:div> </back></text></TEI>